Milli geyimlər

 
Milli geyimlər

Azərbaycanın qədim tarixinin bir hissəsini milli geyimlər təşkil edir. Bu geyimlərdə xalqımızın maddi mədəniyyəti, xalq yaradıcılığının bədii xüsusiyyətləri, bədii bəzək əşyaları, toxuculuq və s. əks olunur. Təəssüflər olsun ki, bu gün milli geyimlərimiz unudulmaq təhlükəsi qarşısındadır. Təkcə milli geyim kimi deyil, həm də abır-həya simvolu kimi tanınan libaslarımızı unudulmaq təhlükəsindən qorumalıyıq.

XVII əsrdə yaxın Şərqin ən böyük ipəkçilik ölkəsi kimi tanınan Şirvan bölgəsi Azərbaycanda ən iri ipəkçilik rayonu olmuşdur. Şamaxı, Basqal (İsmayıllı), Gəncə, Şəki rayonlarında, Şuşa şəhərində də ipək istehsalı geniş inkişaf etmişdir. Bu rayonlarda ipək parçadan bəzəkli, naxışlı, zərif qadın baş örpəkləri istehsal olunurdu. O vaxtlar tikilən milli geyimlərimizin forması paltar sahibinin ailə vəziyyətini və yaşını əks etdirərmiş. Subay qızların geyimlərı, ailəli qadınların geyimlərindən fərqlənərmiş. Tirmə, məxmər və bir neçə növ ipək parçadan tikilmiş qadın geyimləri bəzi xüsusiyyətlərinə görə müxtəlif cür adlanırmış:

Güləcə — astarlı olmaqla yanaşı, tirmədən, məxmərdən tikilirdi.

Baharı — ən çox məxmərdən tikilirdi.

Kürdü
— tirmə, məxmər parçadan tikilərək, xəz dəri və sıx naxışlarla bəzədilirdi.

Eşmək
— tirmə və məxmərdən tikilirdi. Bu geyimin yaxası, ətəyi və qolları xəz dəri ilə, qızılı şəbəkə torla bəzədilirdi.

Milli geyimlər

Kişi geyimləri üst köynək, arxalıq, qaba və çuxadan (çiyinüstü) ibarət olmuş, arxalıq ipək, atlas, kişmir, mahud, sətin parçalardan, qaba isə çiyinüstü üst geyim olmaqla tirmədən tikilirdi.

Milli geyim dəsti deyəndə, baş geyimləri və ayaqqabılar, zərgərlik məmulatları da nəzərdə tutulur. Cəlbedici, gözəl, rəngarəng olan qadın baş geyimlərinə kəlağayılar, çalmalar, ləçək, örpək, çadra və s. daxil idi. Bu geyimlərin geniş yayılan növlərindən biri də ipək kəlağayıdır. Yaşlı qadınlar açıq sarı-qəhvəyi, açıq mavi rəngli kəlağayı örtər, özü də bu kəlağayıları müxtəlif cür bağlayardılar. Əslində qadın papağı adlanan təsəyin naxışlarının növünə görə müxtəlif adları mövcuddur: mirvari papaq, qızıl papaq, ay-ulduz. Təsək saçların düzümünü qorusa da, əsasən üstdən bağlanan ipək yaylıq sürüşməsin deyə qoyulurdu. Həm təsək, həm də yaylıqların üzərinə mirvari, möhürlənmiş fiqurşəkilli qızıl mişanlar düzür və ya qızılı tikməli naxışla bəzəyirdilər. Yaşlı qadınlar təsəyin kənarlarını çox vaxt bafta və ya güləbətinlə bəzəyirdilər. Təsəyin üstündən ipək, yaxud pambıq yaylığın bir ucunu sallayıb, digər uclarını arxada düyünləyirdilər.

Qadın geyiminin elementlərindən biri də baş sarğısı — çutqu olmuşdur. Çutqu qara, tünd göy sətin, atlas, çitdən, hər iki tərəfi açıq, ensiz örtü şəklində tikilirdi. Çutqunu başa lent şəklində bağlayırdılar. Çutqu bağlamaq ev və çöl işləri görmək üçün daha rahat sayılırdı. Çutqu həm də gigiyenik cəhətdən də əhəmiyyətli idi. Çutqunun üzərindən, yaylıq və ya ipək, pambıq örtüklər örtürdülər. Azərbaycanda çutqu əsasən XX əsrin 40-ci illərinədək mövcud olmuşdur.

Türban — əmmamə (çalma növü). Azərbaycanda ağ türban geniş yayılmışdı. Ali ruhani təbəqəsi yaşıl əmmamə geyirdi.
XIX-XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda kişi və qadın ayaqqabılarının bir neçə növü mövcud olmuşdur. Azərbaycanlılar, xüsusən kəndlilər arasında ən çox yayılmış ayaqqabı növü — çarıqlar iribuynuzlu qaramalın dərisindən, ya da daha mükəmməl üsulla emal olunmuş dəridən — aşılanmış göndən tikilirdi. Sonuncular daha bahalı idi və onları varlı kəndlilər, xam dəridən hazırlananları isə kasıblar geyinirdi. Çarıqları yun corabların və ya pambıq parçadan dolamaların (patava, dolaq) üzərindən geyirdilər.

Təkburun, şirazı, qızqaytaran, şatırı, quşburun, şirvani, kalmani, şirmai və s. çarıq növləri olmuşdur. Çarıqlar iki növ bağla bağlanırdı: hörmə yun (toxunma bağ), ya da əyirilmiş (eşmə) bağla. Hər birinin uzunluğu corabların tipindən asılı olaraq, 130-150 sm-ə çatırdı. Əgər corab dizə qədər geyilirdisə, onda uzun bağdan istifadə olunurdu.

Digər ayaqqabı növü yüngül çust (mexs) idi ki, onları çox vaxt qara tumacdan tikirdilər. Hər iki cinsin nümayəndələri üçün, xüsusən şəhərlərdə ən çox yayılmış ayaqqabı növü dabanlı (pollu başmaq, məxməri başmaq), arxa hissəsi olmayan, dik burunlu dəri başmaqlar idi. Onları şəhərlərdə çəkməçilərə sifariş verirdilər. İrandan gətirilən tumac, məxmər və ya dəridən tikilmiş başmaqları həm kişi (mərdənə başmaq), həm də qadın (zənanə başmaq) geyirdi.

Bakı və Abşeronda kişilər dabansız yüngül yay çustları geyirdilər. Dübəndi adlanan bu ayaqqabılar meşindən tikilirdi. Onlar iki iplə bağlanır və gündəlik ayaqqabı hesab olunurdu.

XIX əsrin sonu — XX əsrin əvvəlində yerli ayaqqabı Avropadan gələn növlərlə sıxışdırıldığından XIX əsrin sonunda çəkməçilərin sayı kəskin surətdə azaldı.

Milli ayaqqabının əsas elementlərindən biri (həm kişilərdə, həm qadınlarda) naxışlı yun və pambıq corablar idi. Azərbaycanda elə bir yer yox idi ki, orada corab geyinməsinlər. Corabları qadınlar toxuyurdu, bunun üçün həm qoyun, həm də dəvə yunundan istifadə edirdilər. Soyuq zonada uzunboğaz, mülayim iqlimi olan yerlərdə isə qısaboğaz corablar toxunurdu. Corablar həm adi, həm də təntənəli günlər üçün nəzərdə tutulurdu. Bəzəkli corablar satışa çıxarılırdı, onları kənd təsərrüfatı məhsullarına da dəyişirdilər. Qarabağda xalça ornamenti ilə toxunan corablar “gəbə corabı” adlanırdı. Gəlinin cehizinə daxil olan corabların gözəlliyinə xüsusi diqqət yetirirdilər. Ən yaxşı corab nümunələri nəsildən-nəslə keçirdi. Kişi corablarından fərqli olaraq, qadın corabları, adətən, parlaq, gözəl və mürəkkəb rəsmlər, dolğun rəng ahəngi ilə zəngin idi. Əksər hallarda, kişi corabları sadə naxışlı, ağ, qara və s. olurdu. Corabların regionlar üzrə müxtəlif növləri mövcud olsa da, toxunma üsulları bir-birindən seçilmirdi, yalnız naxış fərqlənirdi.


Geri dön

ZuZuM__

  • 31 mart 2013 19:04
  • Məqalə: 429
  • Şərh: 6927
  • Bal:
TWK MELUMATA GORE............

--------------------

Banned549678

  • 30 mart 2013 13:12
  • Məqalə: 638
  • Şərh: 25427
  • Bal:
{awards}
Just for laugh,us baci cox sagol
siyah gozlum,xosdu sagol
Gun_el,sagol Gunel bacimmmmmmmm

solnuska

  • 27 mart 2013 23:24
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 16530
  • Bal:
{awards}
TWK MELUMATA GORE............

--------------------
Getmədən əvvəl düşün;
Çünkü qayıtdığında tapdığınla
Gedərkən qoyduğun əsla eyni olmayacaq!

so_sad

  • 27 mart 2013 19:41
  • Məqalə: 1412
  • Şərh: 13030
  • Bal:
{awards}
Baharı — ən çox məxmərdən tikilirdi.

Əkbər007

  • 27 mart 2013 19:35
  • Məqalə: 255
  • Şərh: 4709
  • Bal:
{awards}
cox sagol tekk
.☻.
/█\
.l l.

--------------------

NERMIN.

  • 27 mart 2013 16:49
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 191
  • Bal:
{awards}
xebere gore cox sagolun

--------------------
Deyer verdiyin insan sene deyer vermirse burax oz deyeri ile qalsin.....

Just for laugh

  • 27 mart 2013 16:33
  • Məqalə: 7
  • Şərh: 684
  • Bal:
{awards}
teshekkurlerrrrr bacishkooo smile

--------------------
Bagislayin bir de gelmeyecem...

shop_050

  • 27 mart 2013 15:25
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 2789
  • Bal:
{awards}
tewekkur....

--------------------
*** ♥ ♥ ♥ NE GOZELDIR "SECDE",SEN YERIN DIBINE PICILDAYIRSAN,SEMADAN EWIDILIR.... !!! ♥ ♥ ♥ ***

Nara Neznakomka

  • 27 mart 2013 14:30
  • Məqalə: 174
  • Şərh: 11090
  • Bal:
{awards}
Azərbaycanın qədim tarixinin bir hissəsini milli geyimlər təşkil edir. Bu geyimlərdə xalqımızın maddi mədəniyyəti, xalq yaradıcılığının bədii xüsusiyyətləri, bədii bəzək əşyaları, toxuculuq və s. əks olunur. Təəssüflər olsun ki, bu gün milli geyimlərimiz unudulmaq təhlükəsi qarşısındadır. Təkcə milli geyim kimi deyil, həm də abır-həya simvolu kimi tanınan libaslarımızı unudulmaq təhlükəsindən qorumalıyıq.

--------------------
ッ ßøøм ßøøм ßøøм ყล Xล4ų Jêllყßøм

sebnem98

  • 27 mart 2013 14:29
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 6748
  • Bal:
{awards}
tesekkurler

--------------------

Banned549678

  • 27 mart 2013 13:44
  • Məqalə: 638
  • Şərh: 25427
  • Bal:
{awards}
serhleriniz ucun coooooox sagolun elleriniz derd grmesinnnnn

✵ Š҈ȺD҉Ἷ҉Q ✵

  • 27 mart 2013 13:19
  • Məqalə: 297
  • Şərh: 8112
  • Bal:
{awards}
tewekkurleer

--------------------
-' Və Bir Gün Mən Olmayacam ! recourse sad

MIRT_AZERI_PISIYI

  • 27 mart 2013 12:35
  • Məqalə: 6
  • Şərh: 220
  • Bal:
{awards}
saolun tesekkur

aydenizz

  • 27 mart 2013 12:09
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 427
  • Bal:
{awards}
twk eriermmmmmmmmmmmmmmmm

Gözlüklü

  • 27 mart 2013 12:00
  • Məqalə: 216
  • Şərh: 9552
  • Bal:
{awards}
Tewekkurler

Gun_el

  • 27 mart 2013 11:55
  • Məqalə: 21
  • Şərh: 2088
  • Bal:
{awards}
Menim Milawkam ellerine sagliq cox gozel duwunmusen

--------------------


★Azerbaijan girl★

  • 27 mart 2013 11:55
  • Məqalə: 369
  • Şərh: 10177
  • Bal:
{awards}
olurede milli geyimden otru hele Leylanin bu sekli lap superdi...twk

.::Sestra Brata::.

  • 27 mart 2013 11:17
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 966
  • Bal:
{awards}
mende milli paltari geyinmiwdim mektebde olan tedbir ile bagli superdi cox beyenirem milli paltari tewekkurler

--------------------
http://imgs.su/tmp/2013-12-03/1386089473-511.jpg

ღ★Yağmur★ღ

  • 27 mart 2013 11:11
  • Məqalə: 1135
  • Şərh: 6725
  • Bal:
{awards}
Xəbərə görə təşəkkürlər

--------------------
Dəyərli LeGenD.Az ailəm, mən saytdan gedirəm. Səbəb təhsilimə görədi...Sizi çox istəyirəm mənim üçün burda həqiqətən doğma insanlar var...2 ildən çox əziyyətim var burda və buranı tərk etmək mənim üçün həqiqətəndə çox çətindir...Yaxşı pis günlərimiz olub burda. Çalışmışam ki, heç birinizə haqsızlıq etməyim və etməmişəmdə...kimnsədə etməsinə yol verməmişəm bilənlər bilir(bilməyənlər elə o düşüncədə də qalacaqlar onsuzda nə etsəndə hər kəsə yarana bilməzsən bu həyatda)...Tək-tək yazıb sağollaşmayacam bağışlayın buna dözə bilmirəm çünki...Hamınız Allaha əmanət olun.Sizi unutmayacam:(

ღLovelyღ

  • 27 mart 2013 10:02
  • Məqalə: 491
  • Şərh: 5413
  • Bal:
{awards}
Diqqət! yazını oxumaq hüququnuz yoxdur. Zəhmət olmasa QEYDİYYATDAN keçin

Bash Belası

  • 27 mart 2013 09:41
  • Məqalə: 158
  • Şərh: 5011
  • Bal:
{awards}
Xəbərə görə çox saqol...

İnformasiya
Məqalələrə dərc olunan gündən etibarən 30 gün ərzində şərh yazmaq mümkündür.
 

Online

İstifadəçilər: 2
Qonaqlar: 36
Cəmi: 50

 

Top 10 Müəllif

Nergiz__Sirinova
Xəbərləri: 2
Cəmi: 327
 
Pıtırcık
Xəbərləri: 2
Cəmi: 385
 
♦ ֆɛყмʊʀ ֆoռмɛZ ♦
Xəbərləri: 2
Cəmi: 1135
 
anar2012
Xəbərləri: 1
Cəmi: 26
 
Awk bir hayal
Xəbərləri: 1
Cəmi: 137
 
Zerif85
Xəbərləri: 1
Cəmi: 25
 
Demi Love
Xəbərləri: 1
Cəmi: 16
 
 
{slinks}