Yaddaşsızlıq, yoxsa ağıl zəifliyi?

 
Yaddaşsızlıq, yoxsa ağıl zəifliyi?

Bu, təkcə qocaların problemi deyil

«Görəsən, qələmi hara qoymuşam?», “Eynəyimi səhərdən axtarıram” - deyə əlimizlə qoyduğumuz şeyləri saatlarla axtarmaqdan, «Bu gün ayın neçəsidir?» “Səhərdən yemək yeməyim yadıma gəlmir” sözlərini bəzən dəfələrlə təkrarlamaqdan yorulmuruq. Yaddaşımızda problem yarandığından gileylənirik. Bəzən buna adi şey kimi baxır, “keçib-gedər” deyə əhəmiyyət vermirik. Amma alimlərin həyəcanlı açıqlamaları ilə tanış olduqda, problemin heç də “gəldi-gedər” olmadığını anlamaq mümkündür.

Uşaqlığa qayıtmaq

Bu gün dünya əhalisi yaddaşsızlıq sindromundan və alçheimer xəstəliyi - demensiyadan çox əziyyət çəkir. Xüsusən yaşa dolduqca problem özünü daha çox göstərir. Həkimlər insanlarda qocalıq xəstəliyinin artmasından daha çox alçheimer xəstəliyinin çoxaldığını bildirirlər. Bu, insanların ovqatını təlx edir. Məsələn, Rusiyada hər 5 nəfərdən biri bu xəstəliklə üzləşir. Bu xəstəlik xalq arasında daha çox «qocalıq ağıl zəifliyi» və ya «qocalıq pozğunluğu» kimi tanınır. Buna bəzən yaddaş pozğunluğu kimi də yanaşırlar.

Əvvəllər alçheimer xəstəliyini adətən 65 yaşdan yuxarı yaşlılarla əlaqələndirirdilərsə, elmin inkişafı xəstəliyə erkən yaşlarda da rast gəlməyin mümkün olduğunu üzə çıxarıb. Belə ki, xəstəlik insanda nitq, məntiq və yaddaş kimi əhəmiyyətli əqli göstəricilərin zamanla itməsi ilə nəticələnir. Bu səbəbdəndir ki, xəstə insanlar əqli zəiflik və gerilikdən və ya onun aşağı səviyyədə olmasından əziyyət çəkirlər. Sadəcə, onlar əqli gerilik olduğundan bunu hiss etməsələr də, ailə üzvlərinə əzab-əziyyət yaşadırlar.

Həkimlər bildirirlər ki, bu risk faktorunun əsas səbəbi yaşla bağlıdır. Nə qədər yaşa dolursansa, «uşaqlığa qayıtmaq» riski də o qədər böyüyür. Məsələn, demensiya riski 70-80 yaşlar arasında 10 dəfə çoxalır. Planetin qlobal qocalması ilə əlaqədar olaraq alimlər bildirirlər ki, yaxın onillikdə bu cür xəstələrin sayı daha da çoxalacaq. Başqa bir məlumatda isə bildirilir ki, hər 20 ildə xəstəlik ikiqat artacaq. Hazırda dünyada bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin sayı statistikaya görə 26,6 milyondur. 2050-ci ildə isə bu rəqəmin dörd dəfə artıq olacağı gözlənilir.

Cinslərin bəlası

Əgər söhbət risk faktorunun inkişafından gedirsə, burada cinslərin demensiyası az rol oynamır.
Alimlərin fikrincə, alçheimer xəstəliyindən daha çox qadınlar əziyyət çəkir. Bu, onlarda menopauzanın başlanması ilə əlaqədar estrogen hormonların çatışmazlığı ilə yaranır. Ancaq ürəyində problem yaşanan və arterial təzyiqi yüksək olan kişilər də bu xəstəlikdən yaxa qurtara bilmirlər. Həmçinin irsi amillər də risk faktorunun artmasında rol oynayır.

Alçheimer xəstəliyi genlərlə əlaqədardır. Ancaq əgər valideynlərdə bu, 65 yaşından sonra yaranıbsa, riskin artması uşaqlarda o qədər çox deyil. Xəstəliyin əmələgəlmə və inkişaf səbəbi kimi hipotiroez, toksiki maddələr, xüsusilə metal ilə zəhərlənmə, kəllə-beyin travmaları, beyin şişləri, neyronlar arası sinaptik əlaqələrin itməsi ilə nəticələnən faydalı element çatışmazılığı, neyronların hər hansı səbəbdən kütləvi məhvi və ya itirilməsi göstərilir.

Virciniya universitetinin professoru Timoti Solthaus 7 illik tədqiqatdan sonra qərara gəlib ki, 30 yaşdan sonra insanlarda yaddaş zəifliyinin ilkin təzahürləri başlayır. Alimin 18 yaşdan 60 yaşa qədər 2000 insan üzərində apardığı müşahidə nəticəsində məlum olub ki, 20-30 yaş arası sağlam təhsilli insanlarda pozğunluq yaranır. Bu, daha çox idrak və təsəvvürlə bağlıdır. Təxminən 37 yaşdan sonra yaddaşdan ilk qopmalar başlayır. Alçheimer xəstəliyi 20 il ərzində ilk simptomlarını beyin sferasında göstərir. Xəstəlik növbəti mərhələyə keçəndə pasiyent telefondan, televizorun pultundan, mətbəx plitəsindən necə istifadə etməyi unudur, bəzən müstəqil olaraq qapının kilidini açmağı bacarmır. Ən ağır məqamlarda isə pasiyentlərdə ətrafdakıların köməyinə asılılıq yaranır. Onlar hətta geyinmə, yemək qəbulu və gigiyena zamanı köməyə ehtiyac duyurlar.

Təcrübə göstərir ki, yaddaşsızlıqla qarşılaşan bir çox adamlarda ilk mərhələdə öz qohumlarının həyatına maraq itirir, onlara diqqət yetirməyi vacib saymırlar. Onlar həkimə də yalnız xəstəlik şiddətlənəndən sonra müraciət edirlər. Statistikaya görə, demensiya xəstələri diaqnoz qoyulandan sonra 8-10 il yaşaya bilirlər.

Həkimlər bildirirlər ki, istənilən xəstəliyə ilkin mərhələdə qalib gəlmək mümkündür və təbii ki, demensiya da istisna deyil. Bununla belə, alimlər hələ demensiyanın yaranmasının sirlərini tam aça bilməyiblər. Ona görə də bu xəstəliyə mübtəla olanların sağalmasına tam təminatı heç kim vermir. Məsələn, əgər Marqaret Tetçer kimi sabiq baş nazir demensiyadan əziyyət çəkirdisə və onu sağaltmaq mümkün olmadısa, demək problem ciddidir. Bir sıra mütəxəssislər, ümumiyyətlə, deyirlər ki, “qocalıq ağıl zəifliyi”ni müalicə etməyə çalışmaq əhəmiyyətsizdir. Yəni orqanizmdə yaş dəyişikliyini heç bir dərman vasitəsilə sağaltmaq mümkün deyil. Amma bununla razılaşmayanlar da var. Onlar iddia edir ki, əvvəla, demensiyanın bütün növləri bərpa edilməyən deyil. Bəzilərinin səbəbi qocalandan sonra çəkilib gedir. Digər tərəfdən, əgər demensiya sağalmaz xəstəlik kimi göstərilirsə, müasir tibb hesab edir ki, müəyyən preparatlar mənfi sonluğun qarşısını almağa mane ola bilər. Bu mənada ağıl kəmliyini və yaddaşsızlığı müalicə etmək nəinki mümkündür, həm də vacibdir. Bu, xəstəyə ətrafdakılarla əlaqə saxlamağa və öz qayğısına qalmağa, evindəki yaxınlara yük olmamağa kömək edər. Ekspertlərin dediyinə görə, hərçənd, müalicə o qədər də ucuz deyil. Məsələn, Rusiyada bir aylıq müalicə 5 min rubla başa gəlir.

«Beyin üçün fitnes»

Ancaq demensiya hadisəsi zamanı profilaktika əla işləyir. Arterial təzyiq və ürək-damar xəstəliklərinin inkişafına mane olmaq üçün düzgün qidalanma böyük əhəmiyyət daşıyır. Əhəmiyyətli olan həmçinin nikotindən və spirtli içkilərdən imtinadır. Təmiz havada idman, piyada gəzintilər çox vacibdir. Bədən üçün lazım olan məşqlər beyin üçün də eyni dərəcədə vacibdir. Bağda işləmək, hətta təmizlik işləri zamanı rəqs etmək, şifahi saymaq, krossvord həll etmək, mühazirələrə, muzeylərə və konsertlərə getmək və xarici dil öyrənmək faydalıdır. Məlumdur ki, əhatə dairəsi geniş olan insanlar az ünsiyyətli adamlara nisbətən yaddaşını daha yaxşı saxlayır. Alimlər deyirlər ki, təhsil neyronların ölümünə mane olmur, ancaq onların itkisini uğurla kompensasiya edir. Son illər hətta dünyada «beyin üçün fitnes» termini yaranıb və yaxınlarla ünsiyyət çox vacibdir. Alimlərin bildirdiyinə görə, ailə qurmamış insanlarda orta yaşda demensiya riski ikiqat artır.

Bir sıra Avropa ölkələrində demensiya xəstəliyindən erkən yaşlarda əziyyət çəkənlərə dəstək məqsədilə milli proqramlar işlənib. İlk belə proqram Fransada yaranıb. 50 faiz maliyyə demensiya xəstəliyindən əziyyət çəkən insanlara qayğı göstərən şəxslərə, yarısı da sosial müdafiə xidmətinə və səhiyyəyə yönəlib. Yüksək inkişaf etməmiş ölkələrin əksəriyyətində isə hələ heç bir milli proqram yoxdur və demensiyanı heç kim dünyəvi problemə çevirmir. Nəticədə yük xəstənin yaxınlarının çiyninə düşür. Ancaq Avropa ölkələrində sosial xidmət bu yükü öz üzərinə götürür. Sosial işçilər qapıları döyür, bu cür xəstələrə ərzaq aparır, evini təmizləyir, yemək hazırlayırlar.

Yeri gəlmişkən, Moskvada bir pansionatda xüsusi retro otaq hazırlanıb. Orada köhnə plastinkalar, qramafonlar, kitablar – hər şey qocalara keçmişə qayıtmağa kömək edir. Demensiyadan əziyyət çəkən insanlar üçün bu cür otaqların yaradılması çox vacibdir.

Azərbaycanda isə, ümumiyyətlə demensiya ilə bağlı söhbət getmir. Ona görə yox ki, problem yoxdur. Sadəcə, ona hələ ki ciddi yanaşılmır. “Qocalıq ağıl zəifliyi”ndən əziyyət çəkənlərin yükünü də adətən ailələri çəkir. Ən pis halda isə belələrini, Müharibə və Əmək Veteranları Pansionatına, ya da ruhi xəstəxanaya göndərirlər.


Geri dön

☮★Azerbaijan Boy★☮

  • 18 may 2013 20:37
  • Məqalə: 89
  • Şərh: 7648
  • Bal:
Bu gün dünya əhalisi yaddaşsızlıq sindromundan və alçheimer xəstəliyi - demensiyadan çox əziyyət çəkir. Xüsusən yaşa dolduqca problem özünü daha çox göstərir. Həkimlər insanlarda qocalıq xəstəliyinin artmasından daha çox alçheimer xəstəliyinin çoxaldığını bildirirlər. Bu, insanların ovqatını təlx edir. Məsələn, Rusiyada hər 5 nəfərdən biri bu xəstəliklə üzləşir. Bu xəstəlik xalq arasında daha çox «qocalıq ağıl zəifliyi» və ya «qocalıq pozğunluğu» kimi tanınır. Buna bəzən yaddaş pozğunluğu kimi də yanaşırlar.

--------------------

pervis

  • 18 may 2013 08:42
  • Məqalə: 68
  • Şərh: 4366
  • Bal:
{awards}
tewekkurler

--------------------
25.08.2014 FenerBahce-Galatasaray

Roya_____

  • 11 may 2013 18:50
  • Məqalə: 734
  • Şərh: 26880
  • Bal:
{awards}
tesekkurlerrrrrrrrr

pervis

  • 9 may 2013 12:27
  • Məqalə: 68
  • Şərh: 4366
  • Bal:
{awards}
Cinslərin bəlası

Əgər söhbət risk faktorunun inkişafından gedirsə, burada cinslərin demensiyası az rol oynamır.
Alimlərin fikrincə, alçheimer xəstəliyindən daha çox qadınlar əziyyət çəkir. Bu, onlarda menopauzanın başlanması ilə əlaqədar estrogen hormonların çatışmazlığı ilə yaranır. Ancaq ürəyində problem yaşanan və arterial təzyiqi yüksək olan kişilər də bu xəstəlikdən yaxa qurtara bilmirlər. Həmçinin irsi amillər də risk faktorunun artmasında rol oynayır.

--------------------
25.08.2014 FenerBahce-Galatasaray

one girl

  • 4 may 2013 19:43
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 4
  • Bal:
{awards}
mende bele proplem yoxdu SUKUR winked

✰GlaMurKa✰

  • 3 may 2013 22:06
  • Məqalə: 847
  • Şərh: 9734
  • Bal:
{awards}
Azərbaycanda isə, ümumiyyətlə demensiya ilə bağlı söhbət getmir. Ona görə yox ki, problem yoxdur. Sadəcə, ona hələ ki ciddi yanaşılmır. “Qocalıq ağıl zəifliyi”ndən əziyyət çəkənlərin yükünü də adətən ailələri çəkir. Ən pis halda isə belələrini, Müharibə və Əmək Veteranları Pansionatına, ya da ruhi xəstəxanaya göndərirlər.

☮★Azerbaijan Boy★☮

  • 3 may 2013 20:34
  • Məqalə: 89
  • Şərh: 7648
  • Bal:
{awards}
Azərbaycanda isə, ümumiyyətlə demensiya ilə bağlı söhbət getmir. Ona görə yox ki, problem yoxdur. Sadəcə, ona hələ ki ciddi yanaşılmır. “Qocalıq ağıl zəifliyi”ndən əziyyət çəkənlərin yükünü də adətən ailələri çəkir. Ən pis halda isə belələrini, Müharibə və Əmək Veteranları Pansionatına, ya da ruhi xəstəxanaya göndərirlər.

--------------------

Əkbər007

  • 2 may 2013 16:06
  • Məqalə: 255
  • Şərh: 4709
  • Bal:
{awards}
teshekkurlerrr saq ol twlerrrrrrrrrrrrrr

--------------------

pervis

  • 2 may 2013 15:59
  • Məqalə: 68
  • Şərh: 4366
  • Bal:
{awards}
tesekkurler

--------------------
25.08.2014 FenerBahce-Galatasaray

Banned549678

  • 2 may 2013 14:02
  • Məqalə: 638
  • Şərh: 25427
  • Bal:
{awards}
Həkimlər bildirirlər ki, bu risk faktorunun əsas səbəbi yaşla bağlıdır. Nə qədər yaşa dolursansa, «uşaqlığa qayıtmaq» riski də o qədər böyüyür. Məsələn, demensiya riski 70-80 yaşlar arasında 10 dəfə çoxalır. Planetin qlobal qocalması ilə əlaqədar olaraq alimlər bildirirlər ki, yaxın onillikdə bu cür xəstələrin sayı daha da çoxalacaq. Başqa bir məlumatda isə bildirilir ki, hər 20 ildə xəstəlik ikiqat artacaq. Hazırda dünyada bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin sayı statistikaya görə 26,6 milyondur. 2050-ci ildə isə bu rəqəmin dörd dəfə artıq olacağı gözlənilir.

☮★Azerbaijan Boy★☮

  • 2 may 2013 08:52
  • Məqalə: 89
  • Şərh: 7648
  • Bal:
{awards}
Həkimlər bildirirlər ki, bu risk faktorunun əsas səbəbi yaşla bağlıdır. Nə qədər yaşa dolursansa, «uşaqlığa qayıtmaq» riski də o qədər böyüyür. Məsələn, demensiya riski 70-80 yaşlar arasında 10 dəfə çoxalır. Planetin qlobal qocalması ilə əlaqədar olaraq alimlər bildirirlər ki, yaxın onillikdə bu cür xəstələrin sayı daha da çoxalacaq. Başqa bir məlumatda isə bildirilir ki, hər 20 ildə xəstəlik ikiqat artacaq. Hazırda dünyada bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin sayı statistikaya görə 26,6 milyondur. 2050-ci ildə isə bu rəqəmin dörd dəfə artıq olacağı gözlənilir.

--------------------

Re►PLay

  • 2 may 2013 00:08
  • Məqalə: 11
  • Şərh: 2923
  • Bal:
{awards}
тəşəkkürlər. . .<3

ShoKKi_MoKKi

  • 2 may 2013 00:02
  • Məqalə: 801
  • Şərh: 11794
  • Bal:
{awards}
Tesekkurler melumat ucun..

--------------------

☮★Azerbaijan Boy★☮

  • 1 may 2013 20:50
  • Məqalə: 89
  • Şərh: 7648
  • Bal:
{awards}
«Görəsən, qələmi hara qoymuşam?», “Eynəyimi səhərdən axtarıram” - deyə əlimizlə qoyduğumuz şeyləri saatlarla axtarmaqdan, «Bu gün ayın neçəsidir?» “Səhərdən yemək yeməyim yadıma gəlmir” sözlərini bəzən dəfələrlə təkrarlamaqdan yorulmuruq. Yaddaşımızda problem yarandığından gileylənirik. Bəzən buna adi şey kimi baxır, “keçib-gedər” deyə əhəmiyyət vermirik. Amma alimlərin həyəcanlı açıqlamaları ilə tanış olduqda, problemin heç də “gəldi-gedər” olmadığını anlamaq mümkündür.

--------------------

tinker bell

  • 1 may 2013 18:21
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 3885
  • Bal:
{awards}
twklerrrrrrrrr..............

--------------------

..::MisS DioR::..

  • 1 may 2013 16:43
  • Məqalə: 147
  • Şərh: 4052
  • Bal:
{awards}
təşəkkürlər məlumata görə

--------------------

::KraSaV4iK::

  • 1 may 2013 16:18
  • Məqalə: 49
  • Şərh: 2233
  • Bal:
{awards}
Sitat: forever.
təşəkkürlər

--------------------

My life die

  • 1 may 2013 16:12
  • Məqalə: 15
  • Şərh: 845
  • Bal:
{awards}
twkkkkkkkkkkkkkkkkk

--------------------
hec kim dostluq at,asin bura dostluq ucun GIRMEMIWEM!!!!!

Nara Neznakomka

  • 1 may 2013 16:07
  • Məqalə: 174
  • Şərh: 11090
  • Bal:
{awards}
cox sag olun

--------------------
ッ ßøøм ßøøм ßøøм ყล Xล4ų Jêllყßøм

Banned549678

  • 1 may 2013 15:50
  • Məqalə: 638
  • Şərh: 25427
  • Bal:
{awards}
twk edirem beyendim

Nazlim_97_

  • 1 may 2013 15:48
  • Məqalə: 28
  • Şərh: 2816
  • Bal:
{awards}
twk edirem beyendim

★NuTeLLa★

  • 1 may 2013 15:35
  • Məqalə: 278
  • Şərh: 5715
  • Bal:
{awards}
BeYeNDIyiVizE CoOoX SeViNDimmmmmm smile tongue

lady anna

  • 1 may 2013 14:41
  • Məqalə: 26
  • Şərh: 2973
  • Bal:
{awards}
tesekurler

--------------------

✰_DeLNoLiNi_✰

  • 1 may 2013 14:41
  • Məqalə: 155
  • Şərh: 6036
  • Bal:
{awards}
təşəkkürlər

--------------------

lady anna

  • 1 may 2013 14:40
  • Məqalə: 26
  • Şərh: 2973
  • Bal:
{awards}
cox sag olun

--------------------

ZuZuM__

  • 1 may 2013 14:35
  • Məqalə: 429
  • Şərh: 6927
  • Bal:
{awards}
təşəkkürlər

--------------------

_ILAWKA_

  • 1 may 2013 14:35
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 65
  • Bal:
{awards}
ttttttttttttttwwwwwwwwwwwwwwwkkkkkkkkkkk tongue

VitamiN_Ka

  • 1 may 2013 14:26
  • Məqalə: 160
  • Şərh: 2123
  • Bal:
{awards}
təşəkkürlər

--------------------

sebnem98

  • 1 may 2013 14:19
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 6748
  • Bal:
{awards}
twk.......................

--------------------

VitamiN_Ka

  • 1 may 2013 14:07
  • Məqalə: 160
  • Şərh: 2123
  • Bal:
{awards}
təşəkkürlər

--------------------

<< ƏvvəlkiSonraki >>
İnformasiya
Məqalələrə dərc olunan gündən etibarən 30 gün ərzində şərh yazmaq mümkündür.
 

Online

İstifadəçilər: 0



Qonaqlar: 17
Cəmi: 32

 

Top 10 Müəllif

Nergiz__Sirinova
Xəbərləri: 2
Cəmi: 327
 
Pıtırcık
Xəbərləri: 2
Cəmi: 387
 
♦ ֆɛყмʊʀ ֆoռмɛZ ♦
Xəbərləri: 2
Cəmi: 1135
 
^^KuKuLKa^^
Xəbərləri: 1
Cəmi: 766
 
anar2012
Xəbərləri: 1
Cəmi: 26
 
Zerif85
Xəbərləri: 1
Cəmi: 25
 
Demi Love
Xəbərləri: 1
Cəmi: 16
 
Awk bir hayal
Xəbərləri: 1
Cəmi: 137
 
 
{slinks}