Kitablar həyatımın vazkeçilməz hissəsidir

 
Kitablar həyatımın vazkeçilməz hissəsidir

Maraqlı və zəngin tarixi yol keçən kitabın yaranması və təşəkkülündə bir sıra amillər mühüm rol oynamışdır. Bu təbii amillər sırasında ilk olaraq əlifbanın meydana gəlməsini qeyd etmək olar. Bəşər sivilizasiyasında əlifbanın yaranması eramızdan əvvəl XI-X əsrlərə təsadüf edir. Aralıq dənizinin şərq sahillərində yaşayan finikiyalıların yaratdığı 22 hərfdən ibarət əlifba əsasında sonradan yunan, latın əlifbası tərtib edilmişdir. Kitabın yaranması və inkişafında rol oynayan ikinci əsas amil yazı materiallarıdır.

Yazı və əlifbadan fikirlərini ifadə üçün müxtəlif vasitələr üzərinə həkk etməklə istifadəyə başlayan insanların ilk kitabları daş, gil lövhələr, metal, ağac, sümük, bitki və heyvan dərisi olub. Bunlardan ən uzunmüddətlisi və geniş yayılanı isə gil lövhələrdir ki, onların ən qədiminin 5 min ilədək yaşı olduğu bildirilir.

Geniş yayılan bu yazı vasitəsi, təbii ki, ağır, böyük və yöndəmsiz olduğundan ondan istifadə də müəyyən çətinliklər yaradırdı. Ona görə də insanlar getdikcə daha əlverişli vasitələrin axtarışına başladılar. Eramızdan əvvəlki IV-III minilliklərdə qədim misirlilər papirus adlı xüsusi yazı ateriallarından istifadə etməyə başladılar. Nil çayı vadisi boyunca yetişən qamışa oxşar bitkidən əmələ gələn bu material da əsl yazı vasitəsi kimi çox yaşaya bilmədi. Sonralar onu Kiçik Asiyanın Perqama şəhərində meydana gələn daha möhkəm və uzun müddət yaşaya bilən perqament əvəz etdi. Heyvan dərisindən hazırlanan bu material da zaman keçdikcə yerini başqa vasitəyə - kitab üçün ən mükəmməl sayılan kağıza verdi. Kağızın meydana gəlməsi haqqında ilk məlumat eramızın I-II əsrlərinə aiddir. Eranın 76-cı ilindən başlayaraq kağızın kitabçılıq işində tətbiqinə başlanılır. Təbii ilkin formasında bəsit və keyfiyyətsiz olan kağız sonradan təkmilləşdi. İlk olaraq 105-ci ildə çinli Tsay Lun kağız istehsalı sahəsindəki təcrübəni ümumiləşdirərək onu təkmilləşdirdi.

Kitablar həyatımın vazkeçilməz hissəsidir

Maraqlıdır ki, Çində kağız müxtəlif növ və rənglərdə inkişaf etsə də, çinlilər onu uzun müddət, təxminən VIII əsrin ortalarınadək gizli saxlamağa müvəffəq olmuşdular. Bu, digər ölkələri maraqlı addımlar atmağa məcbur edir.

Bir müddət Səmərqənd kağızı Şərqin mədəni ölkələrində geniş yayıldı. Nəhayət, 793-cü ildə Bağdadda, 900-cü ildə Misirdə kağız istehsal edilir. Daha sonra kağız istehsalı dünyanın başqa ölkələrinə, təxminən X əsrdə isə Avropa ölkələrinə, o cümlədən Rusiyaya keçir.

Kağızın meydana gəlməsi əlyazma kitablarının yaranmasına və geniş yayılmasına müsbət təsir göstərdi. Lakin mütaliəyə maraq genişləndikcə əlyazma kitabları oxucunun tələbatını ödəyə bilmirdi. Ona görə də irəli düşüncəli insanlar kitab istehsalını sürətləndirmək, onu mexanikiləşdirmək uğrunda uzunmüddətli axtarışlara başladılar. Kitabşünas H.Həsənovun yuxarıda qeyd etdiyim kitabında çapçılığın Şərqdə yaranması ilə bağlı maraqlı faktlar var: «VIII əsrin ilk onilliklərində Koreyada (704-751), Çində (713-741), sonralar Yaponiyada (765-770) ksiloqrafiya üsulu ilə çap işi, çinli Bi Şen tərəfindən mütəhərrik çap literinin hazırlanması (1041-1048) kitab istehsalının sürətini əsaslı şəkildə artıra bilməsə də, kitab çapına doğru ilk müvəffəqiyyətli axtarışlara səbəb oldu».

Kitablar həyatımın vazkeçilməz hissəsidir

Avropada kitab çap üsulu isə çox sonralar meydana gəlib. Belə ki, 1440-cı ildə alman ixtiraçısı Yohan Qutenberq Qərbdə kitab çapının əsasını qoydu. Onun mətbəəsində «Tövrat», «Türk təqvimi», E.Donatın «Latın qrammatikası» və s. kitablar nəşr edilib. Almaniyada meydana gələn kitab çapı 1457-ci ildə Maynsda, 1461-ci ildə Bamberqdə yayılaraq sonradan qonşu ölkələri əhatə etdi. 1465-ci ildə İtaliyada, 1468-ci ildə İsveçrədə, 1470-ci ildə Fransada, 1473-cü ildə Belçikada, Macarıstanda və Polşada, 1474-cü ildə İspaniyada, 1476-cı ildə Çexiyada, İngiltərədə və s. kitab çapına başlanılır. XV əsrdə kitab çapının ən mühüm mərkəzi isə Venesiya hesab olunurdu.

Kitabın çap texnologiyası zaman keçdikcə təkmilləşərək yeni kəşflər sayəsində daha da zənginləşirdi. XVIII əsrin 90-cı illərində almaniyalı A. Zenefelder daşbasma üsulunu (litoqrafiya), 1867-ci ildə isə rusiyalı P.P. Knyaginski avtomat özüyığan maşını ixtira edir. «Fotoyığım» ideyası isə macar ixtiraçısı E. Porselt tərəfindən irəli sürülsə də (1894), onun geniş tətbiqi XX əsrin ortalarını əhatə edir.

Siz necə mütaliəni sevirsinizmi?

Axırıncı hansı kitabı oxumusunuz?

Kitablar həyatımın vazkeçilməz hissəsidir


Geri dön

Samir_Wuvalan

  • 24 oktyabr 2013 03:44
  • Məqalə: 62
  • Şərh: 12316
  • Bal:
tewekkurler

--------------------

ღ★Yağmur★ღ

  • 14 oktyabr 2013 10:41
  • Məqalə: 1135
  • Şərh: 6725
  • Bal:
{awards}
Təşəkkürlər

--------------------
Dəyərli LeGenD.Az ailəm, mən saytdan gedirəm. Səbəb təhsilimə görədi...Sizi çox istəyirəm mənim üçün burda həqiqətən doğma insanlar var...2 ildən çox əziyyətim var burda və buranı tərk etmək mənim üçün həqiqətəndə çox çətindir...Yaxşı pis günlərimiz olub burda. Çalışmışam ki, heç birinizə haqsızlıq etməyim və etməmişəmdə...kimnsədə etməsinə yol verməmişəm bilənlər bilir(bilməyənlər elə o düşüncədə də qalacaqlar onsuzda nə etsəndə hər kəsə yarana bilməzsən bu həyatda)...Tək-tək yazıb sağollaşmayacam bağışlayın buna dözə bilmirəm çünki...Hamınız Allaha əmanət olun.Sizi unutmayacam:(

✵Дорогой✵

  • 13 oktyabr 2013 01:24
  • Məqalə: 727
  • Şərh: 7402
  • Bal:
{awards}
Məqaləyə görə təşəkkürlər

✰SLαTKαyα ŞεyTαηKα✰

  • 13 oktyabr 2013 01:06
  • Məqalə: 985
  • Şərh: 11804
  • Bal:
{awards}
məqaləyə görə tşk

--------------------

Banned1

  • 13 oktyabr 2013 00:26
  • Məqalə: 1528
  • Şərh: 12553
  • Bal:
{awards}
χєвєяє gσяє тєѕєккυяLєя

★✰..BeLieBerKa..✰★

  • 12 oktyabr 2013 20:07
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 0
  • Bal:
{awards}
kitabsiz bir gunum olmasin mawallah elimden duwmur...

Banned549678

  • 12 oktyabr 2013 18:25
  • Məqalə: 638
  • Şərh: 25427
  • Bal:
{awards}
ヅ Tewekkurler ヅ

PSIXOPATKA

  • 12 oktyabr 2013 15:32
  • Məqalə: 160
  • Şərh: 12203
  • Bal:
{awards}
BELI COX SEVIREM

--------------------

melek_19

  • 12 oktyabr 2013 13:07
  • Məqalə: 42
  • Şərh: 14686
  • Bal:
{awards}
kitablari coooooooooooox sevirem

--------------------

ღ★Yağmur★ღ

  • 12 oktyabr 2013 11:52
  • Məqalə: 1135
  • Şərh: 6725
  • Bal:
{awards}
Maraqlı məqalə idi smile

--------------------
Dəyərli LeGenD.Az ailəm, mən saytdan gedirəm. Səbəb təhsilimə görədi...Sizi çox istəyirəm mənim üçün burda həqiqətən doğma insanlar var...2 ildən çox əziyyətim var burda və buranı tərk etmək mənim üçün həqiqətəndə çox çətindir...Yaxşı pis günlərimiz olub burda. Çalışmışam ki, heç birinizə haqsızlıq etməyim və etməmişəmdə...kimnsədə etməsinə yol verməmişəm bilənlər bilir(bilməyənlər elə o düşüncədə də qalacaqlar onsuzda nə etsəndə hər kəsə yarana bilməzsən bu həyatda)...Tək-tək yazıb sağollaşmayacam bağışlayın buna dözə bilmirəm çünki...Hamınız Allaha əmanət olun.Sizi unutmayacam:(

✵Дорогой✵

  • 12 oktyabr 2013 01:40
  • Məqalə: 727
  • Şərh: 7402
  • Bal:
{awards}
Məqaləyə görə təşəkkürlər

✰SLαTKαyα ŞεyTαηKα✰

  • 11 oktyabr 2013 23:33
  • Məqalə: 985
  • Şərh: 11804
  • Bal:
{awards}
məqaləyə görə tşk

--------------------

love emo

  • 11 oktyabr 2013 23:17
  • Məqalə: 30
  • Şərh: 2601
  • Bal:
{awards}
MEn kitab oxumagi chooox sevirreeem.Kitablar heyatimin bus butun bir hissesidir..

--------------------
Bəzən müdrik olman belə yetməz onu anlamağa.

ღ★Yağmur★ღ

  • 11 oktyabr 2013 22:27
  • Məqalə: 1135
  • Şərh: 6725
  • Bal:
{awards}
Məqaləyə görə təşəkkürlər

--------------------
Dəyərli LeGenD.Az ailəm, mən saytdan gedirəm. Səbəb təhsilimə görədi...Sizi çox istəyirəm mənim üçün burda həqiqətən doğma insanlar var...2 ildən çox əziyyətim var burda və buranı tərk etmək mənim üçün həqiqətəndə çox çətindir...Yaxşı pis günlərimiz olub burda. Çalışmışam ki, heç birinizə haqsızlıq etməyim və etməmişəmdə...kimnsədə etməsinə yol verməmişəm bilənlər bilir(bilməyənlər elə o düşüncədə də qalacaqlar onsuzda nə etsəndə hər kəsə yarana bilməzsən bu həyatda)...Tək-tək yazıb sağollaşmayacam bağışlayın buna dözə bilmirəm çünki...Hamınız Allaha əmanət olun.Sizi unutmayacam:(

ღNəmLi kiprikღ

  • 11 oktyabr 2013 22:10
  • Məqalə: 235
  • Şərh: 7776
  • Bal:
{awards}
AyliN BunyaminovA,Can ureyimsen e :)

۞(S)pea(R)۞

  • 11 oktyabr 2013 22:08
  • Məqalə: 73
  • Şərh: 2068
  • Bal:
{awards}
Tesekkurler

--------------------
1 milyon abune ^_^

AyliN BunyaminovA

  • 11 oktyabr 2013 21:48
  • Məqalə: 385
  • Şərh: 5043
  • Bal:
{awards}
★Kapriznaya könüş★

UreyiiM CooX SaGoL:))

--------------------
ܨܓܓܨܓܓ✍

ღNəmLi kiprikღ

  • 11 oktyabr 2013 21:46
  • Məqalə: 235
  • Şərh: 7776
  • Bal:
{awards}
Ay menim gozelimin xeberine bax e ilk xeberindi axrinci yox axarinci olsun askim:)

^^Nazlı Şeytan^^

  • 11 oktyabr 2013 21:12
  • Məqalə: 254
  • Şərh: 8643
  • Bal:
{awards}
tewekkurler

★Angelocka★

  • 11 oktyabr 2013 21:03
  • Məqalə: 118
  • Şərh: 8882
  • Bal:
{awards}
tewekkurler

--------------------
Her aşk bir gün bitermiş. Onlar daha Galatasaray aşkını görmemiş.

♛ღ.ςԿαςτλหßαค.ღ♛

  • 11 oktyabr 2013 20:57
  • Məqalə: 67
  • Şərh: 6077
  • Bal:
{awards}
eziiyyete gore saolun:)

--------------------
(^_*)

winxclub_bloom

  • 11 oktyabr 2013 20:53
  • Məqalə: 155
  • Şərh: 6793
  • Bal:
{awards}
xber uchun chox sagol

--------------------

Cholkali_Delishka

  • 11 oktyabr 2013 20:50
  • Məqalə: 2
  • Şərh: 1204
  • Bal:
{awards}
axirinci defe Celil Memmedquluzadenin eserlerini oxumusam tskler....

--------------------

Ey şeytan, sən nə qədər girsən də qanımıza, biz bilirik ki, Rəbbimiz var şah damarımızda...

ヅ Sevimli_qiz ヅ

  • 11 oktyabr 2013 20:37
  • Məqalə: 82
  • Şərh: 857
  • Bal:
{awards}
ILK WeRH MeNeNNNN tewekkurler

İnformasiya
Məqalələrə dərc olunan gündən etibarən 30 gün ərzində şərh yazmaq mümkündür.
 

Online

İstifadəçilər: 1
Qonaqlar: 18
Cəmi: 36

 

Top 10 Müəllif

Pıtırcık
Xəbərləri: 6
Cəmi: 386
 
Nergiz__Sirinova
Xəbərləri: 6
Cəmi: 331
 
Awk bir hayal
Xəbərləri: 4
Cəmi: 137
 
♦ ֆɛყмʊʀ ֆoռмɛZ ♦
Xəbərləri: 2
Cəmi: 1135
 
anar2012
Xəbərləri: 1
Cəmi: 26
 
TacsizKRalica
Xəbərləri: 1
Cəmi: 2
 
^^KuKuLKa^^
Xəbərləri: 1
Cəmi: 766
 
Mövlud Ağamməd
Xəbərləri: 1
Cəmi: 20
 
Zerif85
Xəbərləri: 1
Cəmi: 25
 
Demi Love
Xəbərləri: 1
Cəmi: 16
 
 
{slinks}