Qarğıdalı haqqında bilmədikləriniz

 
Qarğıdalı haqqında bilmədikləriniz

Qarğıdalı Amerikada mədəniləşdirilmiş ən qocaman dənli bitki hesab olunur. Hinduların çörəyi, yaymaları, xəşili, içkiləri zaman-zaman qarğıdalıdan hazırlanmışdır.Mayya hinduları mədəniyyətinin tədqiqatçısı R.V.Kinjalovun fikrincə qarğıdalının vətəni Mərkəzi Amerikanın cənub dağlıq hissəsidir. Burada tapılan qarğıdalı izləri arxeoloqları V minilliyə aparır. Hindular qarğıdalıya allah kimi səcdə etmişlər. Güman edilir ki, qarğıdalı sözü («ixim») «dolandıran», «saxlayan» mənası verir. Mayya hindularına qarğıdalının bir neçə növü məlum olmuşdur.

Onlar qarğıdalı əkinləri ilə həmişə fəxr etdirmişlər.Arxeoloji sərvətlər arasında Meksikada 6950 il yaşı olan mədəniləşdirilmiş qarğıdalı tozcuqları tapılmışdır. Nyü-Meksika ştatındakı Bat-Keyv mağarasında tapılmış qarğıdalı tozcuqlarının isə 5600 ilə yaxın yaşı olduğu müəyyən edilmişdir.Cənubi Meksikanın Texuakan vadisində arxeoloji tapıntılar təsdiq edir ki, 7200-5400 il bundan əvvəl orada qarğıdalı mövcud olmuşdur. Lakin bu yaşın mədəniləşdirilmiş qarğıdalıya aid olduğu hələ şübhəlidir.Meksikanın toltek, sapotek, astek və mayya hinduları qarğıdalı becərməklə məşğul olmuşlar. Şimali Amerika hindularından irokezlər XV-XVI əsrlərdə qarğıdalı becərib-yığmaqda və onu qoruyub saxlamaqda mahir olmuşlar. Onlar qarğıdalını xəndəklərdə, xüsusi anbarlarda, ya da yaşayış yerində asılmış vəziyyətdə saxlamışlar.Qarğıdalının qədim vətəni olan Meksika, Braziliya, Qvatemala, Salvador kimi ölkələrdə bu bitki indi də kütləvi ərzaq rolunu oynayır.Qarğıdalının Avropaya və başqa yerlərə yayılmasında vaxtı ilə dənizçiliyi inkişaf etmiş ispanların və portuqaliyalıların böyük xidməti olmuşdur.

Portuqaliyalılar qarğıdalını XVI əsrdə Hindistana və Çinə çatdırıblar.Bu bitki Afrikanın qərbinə XII əsrdə gətirilib, XV əsrdə isə qarğıdalı qitənin şərqinə də yayılıb.İspanlar qarğıdalını öz vətənlərinə XV əsrdə gətirib və 1525-ci ildən becərməyə başlayıblar. Əvvəllər o, bağların yaraşığı olub. Tezliklə qarğıdalı Fransaya və İtaliyaya aparılıb, sonra isə Şərqdə, XV əsrdə onu Livanda əkməyə başlayıblar. Bu qiymətli bitki qarğıdalı ferması (corn farm)1560-ci ildə türklərin də diqqətini cəlb edib. Macarlar onunla «türk buğdası» adı ilə tanış olublar. Türkiyədən o, Krıma düşür. XVIII əsrdə yenə də «türk buğdası» adı ilə Rusiyaya gedib çıxır. Qarğıdalının sürətlə yayılması onun hərtərəfli təsərrüfat əhəmiyyətli olması ilə bağlıdır. Onun dənələrindən şirə çəkir, şəkər, yağ, spirt və sairə istehsal edirlər. Qarğıdalı həm də qiymətli yem bitkisidir.Qarğıdalı yeyinti sənayesində də geniş tətbiq olunur: ondan un, yarma və nişasta hazırlayırlar, nişastadan qənnadı sənayesi üçün patka, qlükoza, şəkər istehsal edirlər, sütül dənələrdən konserv, yetişmiş dənələrdən partlamış qarğıdalı hazırlayırlar, uzun müddət istifadə etmək üçün dənələrini duzlayırlar və sairə.

Onun konservləşdirilməsinə XIX əsrin ortalarından etibarən Amerika Birləşmiş Ştatlarında başlayıblar. Qarğıdalının tibbi əhəmiyyəti də vardır. XIX əsrin ikinci yarısında qarğıdalı saçaqlarının sidikqovucu xüsusiyyətinə malik olduğu müşahidə olunub. Hal-hazırda isə ondan qaraciyər, öd və sidik kisəsinin iltihabında, habelə böyrəkdə daş olan hallarda istifadə edirlər.Xalq arasında qarğıdalını qovurub partladılmış şəklə salmaq qədimdən məlumdur. Bununla ilk dəfə Cənubi Amerika hinduları məşğul olmuşlar. Bunun üçün gildən hazırlanmış uzun qulplu xüsusi qablardan istifadə olunması güman edilir. Bundan başqa qarğıdalı dənələrini isti kömür üzərində partladıb yığırlarmış.


Geri dön

Banned549678

  • 10 dekabr 2013 15:33
  • Məqalə: 638
  • Şərh: 25427
  • Bal:
məqaləyə görə təşəkkürlər

Roya_____

  • 6 dekabr 2013 13:01
  • Məqalə: 734
  • Şərh: 26880
  • Bal:
{awards}
tewekkur urem

AyliN BunyaminovA

  • 3 dekabr 2013 22:59
  • Məqalə: 385
  • Şərh: 5043
  • Bal:
{awards}
Twkler xebere gore

--------------------
ܨܓܓܨܓܓ✍

★KaRaMeLKa★

  • 2 dekabr 2013 21:36
  • Məqalə: 166
  • Şərh: 6794
  • Bal:
{awards}
Sitat: KoRoLeVa
Məqaləyə görə saoL...

nuray sirinova

  • 27 noyabr 2013 00:37
  • Məqalə: 52
  • Şərh: 4163
  • Bal:
{awards}
maraqlidi cox sag ol:)

Samir_Wuvalan

  • 26 noyabr 2013 00:10
  • Məqalə: 62
  • Şərh: 12316
  • Bal:
{awards}
maraqli melumat uchun teshekkurler

--------------------

one_time

  • 24 noyabr 2013 01:48
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 66
  • Bal:
{awards}
cox sagolun

✰SLαTKαyα ŞεyTαηKα✰

  • 23 noyabr 2013 17:20
  • Məqalə: 985
  • Şərh: 11804
  • Bal:
{awards}
bilmirdim ama indi bildim tongue

--------------------

Banned1

  • 23 noyabr 2013 15:49
  • Məqalə: 1528
  • Şərh: 12553
  • Bal:
{awards}





Serhlerinizcun tesekkurler




PSIXOPATKA

  • 23 noyabr 2013 15:25
  • Məqalə: 160
  • Şərh: 12203
  • Bal:
{awards}
XEBRE GORE TWK

--------------------

winxclub_bloom

  • 23 noyabr 2013 15:16
  • Məqalə: 155
  • Şərh: 6793
  • Bal:
{awards}
maraqli melumat uchun teshekkurler

--------------------

ShคмKiʀKค

  • 23 noyabr 2013 12:04
  • Məqalə: 74
  • Şərh: 5636
  • Bal:
{awards}
cox sag ol,,,,,,,,

Roya_____

  • 23 noyabr 2013 11:19
  • Məqalə: 734
  • Şərh: 26880
  • Bal:
{awards}
meqale ucun twk

ღNəmLi kiprikღ

  • 23 noyabr 2013 10:48
  • Məqalə: 235
  • Şərh: 7776
  • Bal:
{awards}
Twkler.........

Axilli qiz

  • 23 noyabr 2013 10:37
  • Məqalə: 15
  • Şərh: 1399
  • Bal:
{awards}
Tesekkurler

--------------------
reklam etmek olmaz

Bash Belası

  • 23 noyabr 2013 10:07
  • Məqalə: 158
  • Şərh: 5011
  • Bal:
{awards}
Məqaləyə görə saoL...

✰ ♥..Золушка..♥ ✰

  • 23 noyabr 2013 09:59
  • Məqalə: 242
  • Şərh: 12221
  • Bal:
{awards}
xebere gore sagol..

LeyLaşKa

  • 23 noyabr 2013 07:13
  • Məqalə: 6
  • Şərh: 253
  • Bal:
{awards}
TESHEKKURLER

H a p p y A y l i n

  • 22 noyabr 2013 23:45
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 39
  • Bal:
{awards}
maraqlidi tewekkurler

--------------------
Galatasaray <3

EmİcKa

  • 22 noyabr 2013 23:36
  • Məqalə: 15
  • Şərh: 3054
  • Bal:
{awards}
tewekkurler

--------------------

Samir_Wuvalan

  • 22 noyabr 2013 22:30
  • Məqalə: 62
  • Şərh: 12316
  • Bal:
{awards}
Muelife TeSeKuLLeR.

--------------------

Elza Hüseynli

  • 22 noyabr 2013 22:28
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 6147
  • Bal:
{awards}
Maraqli idi tewekkurlerrr

ღNəmLi kiprikღ

  • 22 noyabr 2013 22:22
  • Məqalə: 235
  • Şərh: 7776
  • Bal:
{awards}
Twkler xebere gore ureyim.

PSIXOPATKA

  • 22 noyabr 2013 22:13
  • Məqalə: 160
  • Şərh: 12203
  • Bal:
{awards}
XEBERE GORE TWK.....

--------------------

✰SLαTKαyα ŞεyTαηKα✰

  • 22 noyabr 2013 22:05
  • Məqalə: 985
  • Şərh: 11804
  • Bal:
{awards}
məqaləyə görə tşk


məqaləyə görə tşk

--------------------

-Kralica-

  • 22 noyabr 2013 22:03
  • Məqalə: 696
  • Şərh: 8731
  • Bal:
{awards}
ttttwwwwwwwkkkkkkkk

--------------------




BaKiNsKi_QiZ

  • 22 noyabr 2013 21:52
  • Məqalə: 6
  • Şərh: 349
  • Bal:
{awards}
MEQALEE GORE TWK

--------------------
♥ S ♥ -sen
♥ A ♥ -ALLAH'a
♥ L ♥ -layiq olsan
♥ A ♥ -ALLAH'da sene
♥ M ♥ -merhemet ede

Samir_Wuvalan

  • 22 noyabr 2013 21:32
  • Məqalə: 62
  • Şərh: 12316
  • Bal:
{awards}
melunat uchun choxsaol

--------------------

✰ ♥..Золушка..♥ ✰

  • 22 noyabr 2013 21:28
  • Məqalə: 242
  • Şərh: 12221
  • Bal:
{awards}
xebere gore sagol..

мυsLiмαηκα

  • 22 noyabr 2013 20:59
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 9113
  • Bal:
{awards}
melunat uchun choxsaol yerlim =)

<< ƏvvəlkiSonraki >>
İnformasiya
Məqalələrə dərc olunan gündən etibarən 30 gün ərzində şərh yazmaq mümkündür.
 

Online

İstifadəçilər: 1
Qonaqlar: 48
Cəmi: 70

 

Top 10 Müəllif

Pıtırcık
Xəbərləri: 7
Cəmi: 386
 
Nergiz__Sirinova
Xəbərləri: 6
Cəmi: 331
 
Awk bir hayal
Xəbərləri: 4
Cəmi: 137
 
♦ ֆɛყмʊʀ ֆoռмɛZ ♦
Xəbərləri: 2
Cəmi: 1135
 
anar2012
Xəbərləri: 1
Cəmi: 26
 
TacsizKRalica
Xəbərləri: 1
Cəmi: 2
 
^^KuKuLKa^^
Xəbərləri: 1
Cəmi: 766
 
Mövlud Ağamməd
Xəbərləri: 1
Cəmi: 20
 
Zerif85
Xəbərləri: 1
Cəmi: 25
 
Demi Love
Xəbərləri: 1
Cəmi: 16
 
 
{slinks}