Tövhid və onun dərəcələri (II hissə)

 
Tövhid və onun dərəcələri (II hissə)


Zati tövhid

Zati tövhid tövhidin ilk mərhələsidir. Allah haqqında düşünən hər kəs ilk öncə tövhidin bu mərhələsinə çatır, yəni bütün varlıq aləminin vahid, şəriksiz, bənzərsiz bir tanrı tərəfindən yaradıldığını və idarə edildiyini anlayır. Zati tövhidin mənası budur ki, Allah vacibül-vücuddur, yəni Onun mövcudluğu mütləqdir. Onun olmamasını təsəvvür etmək mümkün deyil; çünki bu, heç nəyin olmamasını qəbul etməyə bərabərdir. Çünki varlıq aləmində hər şey Ona bağlıdır, öz mövcudluğunu Ondan alır. Allah hər şeyə həyat verəndir, hər şey Ona möhtacdır, Onun özünün isə heç nəyə və heç kimə ehtiyacı yoxdur: “Ey insanlar! Siz Allaha möhtacsınız. Allah isə (heç nəyə, o cümlədən sizin ibadətinizə) möhtac deyildir” (Fatir, 15).

Allahın məxluqat aləmi ilə əlaqəsi səbəb-nəticə əlaqəsidir. Səbəb – Allah, nəticə isə Ondan başqa hər şeydir. Allah təsəvvürə gələn heç nəyə bənzəməz: “Ona bənzər heç bir şey yoxdur” (Şura, 11). O, heç nədən yaranmamışdır, heç nəyin bölünməsindən vücuda gəlməmişdir, özü də heç nəyə bölünməz və heç nə Ondan ayrılmaz. O vahiddir, bölünməzdir, mürəkkəb deyil: “O, nə doğmuş, nə də doğulmuşdur!” (İxlas, 3).

Dünyada gördüyümüz hər bir varlıq bir cinsin, bir növün fərdləridir. Məsələn, Əhməd, Məmməd, Həsən, Hüseyn... Bunlar hamısı insan (bəşər) növünün ayrı-ayrı fərdləridir. Heyvanların da, quşların da, bitkilərin də, mineralların da, ətirlərin də, dadların da – hər şeyin növləri var. Yalnız Allah heç bir növə, heç bir cinsə aid deyil. Onu heç bir qrupa aid etmək olmaz, çünki tayı və misli yoxdur: “Onun heç bir tayı-bərabəri (bənzəri) də yoxdur!” (İxlas, 4).

Allahın məkanı yoxdur, çünki cisim deyil, ölçüsü, eni-uzunu, rəngi, iyi, dadı yoxdur. Əgər cisim olsaydı, məkana ehtiyacı olardı. Əgər maddi olsaydı, zamana möhtac olardı və zaman Onu əhatə edə bilərdi. Halbuki, heç bir çərçivə və məhdudiyyət, hətta bütün varlıq aləmini özünə tabe edən məkan və zaman da Onu əhatə edə bilməz, Onu özündə yerləşdirə bilməz.

Müsəlman buna inanmalıdır ki, Allahın zatı (varlığı) nə atəşpərəstlikdəki kimi iki (Xeyir və Şər), nə xristianlıqdakı kimi üç (Ata, Oğul və Müqəddəs Ruh), nə də hinduizmdəki kımi çoxsaylı deyil. Allahın birliyi rəqəmlə də ölçülməz. Çünki 1-dən sonra 2, 3 gəlir, hər təkin cütü var. Allah sayca bir deyil, növcə tək deyil. O, hər şeydən fərqlidir, Onunla eyni növdən, eyni qəbildən heç nə yoxdur, hətta rəqəmlərin ilki olan “1” də Onu ifadə edə bilməz.

Allah hər şeylə bərabərdir, amma hər şey Onunla bərabər deyil. Çünki Allahın hər şeylə bərabərliyi məkan və zaman ölçülərinin daxilində deyil.
O, hər şeyi əhatə edir, amma heç nəyin içində ya yanında deyil. Bütün bunları təsəvvür etmək bizim zehnimiz üçün çətindir, çünki biz hər şeyi öz imkanımız daxilində qavrayıb dərk edə bilirik. Məkan və zamandan kənarda olan bir şeyi təsəvvür etmək bizim imkanımız xaricindədir. Ona görə də biz heç zaman Allahın zatını, mahiyyətini anlaya bilmərik, Onu yalnız nişanələri və sifətləri ilə tanıya bilərik. İmam Cəfər Sadiq (ə) bunu nəzərdə tutaraq buyururdu: “Ey Adəm oğlu! Sənin ürəyin o qədər kiçikdir ki, bir quş onu yesə doymaz. Gözünün görmə hüdudu o qədər məhduddur ki, əgər bəbəyinin üzərinə iynə ucu boyda zərrə düşsə, gözün pərdələnər və heç nə görməzsən. Bu imkanlarınla göylərin və yerin sirrini anlamaqmı istəyirsən?”.


Geri dön

Banned549678

  • 23 dekabr 2013 19:04
  • Məqalə: 638
  • Şərh: 25427
  • Bal:
...:təşəkkürlər:...

✰ ♥..Золушка..♥ ✰

  • 22 dekabr 2013 20:26
  • Məqalə: 242
  • Şərh: 12221
  • Bal:
{awards}
tewekkurler

Samir_Wuvalan

  • 14 dekabr 2013 01:55
  • Məqalə: 62
  • Şərh: 12321
  • Bal:
{awards}
deyerli meqale görə təşəkkürlər

Banned549678

  • 7 dekabr 2013 15:12
  • Məqalə: 638
  • Şərh: 25427
  • Bal:
{awards}
ALLAH razi olsun cox sagolun deyerli meqale görə təşəkkürlər

вคɴค iкiмizi คɴlคт ❤

  • 5 dekabr 2013 12:51
  • Məqalə: 665
  • Şərh: 18422
  • Bal:
{awards}
Allah razi olsun tewekkurler

PSIXOPATKA

  • 4 dekabr 2013 13:31
  • Məqalə: 160
  • Şərh: 12203
  • Bal:
{awards}
Allah razı olsun

--------------------

Elza Hüseynli

  • 3 dekabr 2013 22:49
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 6147
  • Bal:
{awards}
Allah Razı Olsun tewekkurlerrr

melek_19

  • 3 dekabr 2013 21:38
  • Məqalə: 42
  • Şərh: 14686
  • Bal:
{awards}
Allah razi olsun

--------------------

✵Дорогой✵

  • 3 dekabr 2013 20:26
  • Məqalə: 727
  • Şərh: 7402
  • Bal:
{awards}
Allah razı olsun

✰SLαTKαyα ŞεyTαηKα✰

  • 3 dekabr 2013 17:18
  • Məqalə: 985
  • Şərh: 11804
  • Bal:
{awards}
Allah razı olsun

--------------------

✰ ♥..Золушка..♥ ✰

  • 3 dekabr 2013 17:09
  • Məqalə: 242
  • Şərh: 12221
  • Bal:
{awards}
tewekkurler...

XeYaLPeReSt men

  • 3 dekabr 2013 16:19
  • Məqalə: 52
  • Şərh: 2093
  • Bal:
{awards}
“Ey insanlar! Siz Allaha möhtacsınız. Allah isə (heç nəyə, o cümlədən sizin ibadətinizə) möhtac deyildir”

--------------------

ღ★Yağmur★ღ

  • 3 dekabr 2013 16:01
  • Məqalə: 1135
  • Şərh: 6725
  • Bal:
{awards}
ALLAH RAZI OLSUN bacım

--------------------
Dəyərli LeGenD.Az ailəm, mən saytdan gedirəm. Səbəb təhsilimə görədi...Sizi çox istəyirəm mənim üçün burda həqiqətən doğma insanlar var...2 ildən çox əziyyətim var burda və buranı tərk etmək mənim üçün həqiqətəndə çox çətindir...Yaxşı pis günlərimiz olub burda. Çalışmışam ki, heç birinizə haqsızlıq etməyim və etməmişəmdə...kimnsədə etməsinə yol verməmişəm bilənlər bilir(bilməyənlər elə o düşüncədə də qalacaqlar onsuzda nə etsəndə hər kəsə yarana bilməzsən bu həyatda)...Tək-tək yazıb sağollaşmayacam bağışlayın buna dözə bilmirəm çünki...Hamınız Allaha əmanət olun.Sizi unutmayacam:(

Allahi_Unutma

  • 3 dekabr 2013 16:00
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 0
  • Bal:
{awards}
Allahın məxluqat aləmi ilə əlaqəsi səbəb-nəticə əlaqəsidir. Səbəb – Allah, nəticə isə Ondan başqa hər şeydir. Allah təsəvvürə gələn heç nəyə bənzəməz: “Ona bənzər heç bir şey yoxdur” (Şura, 11). O, heç nədən yaranmamışdır, heç nəyin bölünməsindən vücuda gəlməmişdir, özü də heç nəyə bölünməz və heç nə Ondan ayrılmaz. O vahiddir, bölünməzdir, mürəkkəb deyil: “O, nə doğmuş, nə də doğulmuşdur!” (İxlas, 3).

askimin_aski

  • 3 dekabr 2013 15:47
  • Məqalə: 2
  • Şərh: 88
  • Bal:
{awards}
Allahın məkanı yoxdur, çünki cisim deyil, ölçüsü, eni-uzunu, rəngi, iyi, dadı yoxdur. Əgər cisim olsaydı, məkana ehtiyacı olardı. Əgər maddi olsaydı, zamana möhtac olardı və zaman Onu əhatə edə bilərdi. Halbuki, heç bir çərçivə və məhdudiyyət, hətta bütün varlıq aləmini özünə tabe edən məkan və zaman da Onu əhatə edə bilməz, Onu özündə yerləşdirə bilməz.

EmİcKa

  • 3 dekabr 2013 15:43
  • Məqalə: 15
  • Şərh: 3054
  • Bal:
{awards}
Teşekkur:):):)

--------------------

PSIXOPATKA

  • 3 dekabr 2013 15:01
  • Məqalə: 160
  • Şərh: 12203
  • Bal:
{awards}
Müsəlman buna inanmalıdır ki,
Allahın zatı (varlığı) nə
atəşpərəstlikdəki kimi iki (Xeyir və
Şər), nə xristianlıqdakı kimi üç (Ata,
Oğul və Müqəddəs Ruh), nə də
hinduizmdəki kımi çoxsaylı deyil.
Allahın birliyi rəqəmlə də ölçülməz.
Çünki 1-dən sonra 2, 3 gəlir, hər təkin
cütü var. Allah sayca bir deyil, növcə
tək deyil. O, hər şeydən fərqlidir,
Onunla eyni növdən, eyni qəbildən
heç nə yoxdur, hətta rəqəmlərin ilki
olan “1” də Onu ifadə edə bilməz.

--------------------

AyliN BunyaminovA

  • 3 dekabr 2013 14:14
  • Məqalə: 385
  • Şərh: 5043
  • Bal:
{awards}
Məqalə üçün çox sağolun

--------------------
ܨܓܓܨܓܓ✍

★KaRaMeLKa★

  • 3 dekabr 2013 14:10
  • Məqalə: 166
  • Şərh: 6794
  • Bal:
{awards}
Allah Razı Olsun

ayselaxundova1995

  • 3 dekabr 2013 14:05
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 225
  • Bal:
{awards}
Allah Razı Olsun

мυsLiмαηκα

  • 3 dekabr 2013 14:03
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 9113
  • Bal:
{awards}
Allah Razı Olsun

Samir_Wuvalan

  • 3 dekabr 2013 14:00
  • Məqalə: 62
  • Şərh: 12321
  • Bal:
{awards}
Allah razı olsun

Roya_____

  • 3 dekabr 2013 13:57
  • Məqalə: 734
  • Şərh: 26880
  • Bal:
{awards}
Allah razı olsun

Kenan...

  • 3 dekabr 2013 13:57
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 46
  • Bal:
{awards}
allah razi osun smile

ShคмKiʀKค

  • 3 dekabr 2013 13:48
  • Məqalə: 74
  • Şərh: 5636
  • Bal:
{awards}
ALLAH RAZI OLSUN

İnformasiya
Məqalələrə dərc olunan gündən etibarən 30 gün ərzində şərh yazmaq mümkündür.
 

Online

İstifadəçilər: 1
Qonaqlar: 24
Cəmi: 40

 

Top 10 Müəllif

Pıtırcık
Xəbərləri: 8
Cəmi: 412
 
♦ ֆɛყмʊʀ ֆoռмɛZ ♦
Xəbərləri: 3
Cəmi: 1138
 
Nergiz__Sirinova
Xəbərləri: 3
Cəmi: 349
 
Ufuk Kazimi
Xəbərləri: 1
Cəmi: 1
 
^^KuKuLKa^^
Xəbərləri: 1
Cəmi: 773
 
 
{slinks}