Tövhid və onun dərəcələri (IV hissə)

 
Tövhid və onun dərəcələri (IV hissə)


İfali tövhid

Tövhidin üçüncü mərhələsi bütün fel və hərəkətlərin Allahdan qaynaqlandığına inamı özündə əhatə edir. Buna “ifali tövhid” deyirlər. Müsəlman inanmalıdır ki, dünyanın bütün quruluşu, nizam-intizamı, səbəb-nəticə əlaqələri Allahın felidir və hər şey Onun iradəsindən yaranır. Varlıq aləmi zatən müstəqil olmadığı və Allaha bağlı olduğu kimi, felən də Ona bağlıdır. Allah zatən şəriksiz olduğu kimi, fəaliyyət baxımından da şəriksizdir. Buna görə müsəlmanlar aşağıdakı cümləni tez-tez təkrar edirlər: “La hovlə və la qüvvətə illa billahil-əliyyil-əzim”. Yəni “uca və əzəmətli Allahdan savayı heç kimdə ixtiyar və qüvvə yoxdur”. Hər şey Onun iradəsindən asılıdır. O, bir şeyin olmasını istəməsə, həmin şey olmaz. Heç kim və heç nə Onun iradəsindən kənara çıxa bilməz. Bəzi fəlsəfi cərəyanların güman etdiyi kimi, Allah dünyanı yaradandan sonra kənara çəkilməyib; varlıq aləmini həm yaradan (Xaliq), həm də bəsləyən (Rəbb) Odur.

Bu, İslamın təməl prinsiplərindən olan qəza-qədər və iradə azadlığı məsələsi ilə də yaxından bağlıdır. İnsan öz hərəkətlərində ixtiyar və seçim sahibidir, faili-muxtardır. Hətta öz əqidə və davranışlarından asılı olaraq, öz aqibətini də müəyyən edə bilər. Yəni Allahın buyurduğu kimi yaşasa, bu dünyada xoşbəxtliyə, axirətdə cənnətə nail olar və ya əksinə. Bununla belə, insan özbaşına deyil. Onun bütün hərəkətləri, hətta nəfəs alması belə, Allahın iradəsi ilə və Allahın nəzarəti altında baş verir. İnsanın iradəsi mütləq deyil, nisbidir. Bunu nəzərə alaraq, namaz zamanı bu zikri deyirik: “Bi-hovlillahi və qüvvətihi əqumu və əqud”. Yəni “Allahın qüdrəti və gücü ilə qalxıram və otururam”.

Əgər kiminsə failllikdə (yəni feli yaratmaqda, hərəkətdə) tam müstəqil və azad olduğunu qəbul etsək, onun bu məsələdə (faillikdə) Allaha şərik olduğunu qəbul etmiş olarıq. Faillikdə Allaha şərik olmaq isə zatda da Ona şərik olmağa gətirər. Çünki Allahın hər hansı sifətini məhdudlaşdırmaq, çərçivəyə salmaq Ona şərik qoşmağa bərabərdir. Əgər hər hansı qüvvə hər hansı felin əmələ gəlməsində tam müstəqildirsə, burada iki ehtimal ola bilər: Allah ya özü həmin qüvvəyə müstəqil və azad fəaliyyət imkanı vermişdir, ya da həmin qüvvə Allahdan iznsiz bunu edir. Birinci halda Allah köməyə və köməkçiyə möhtacdır, ikinci halda isə Allah o qüvvə ilə mübarizə aparmaqdan aciz və gücsüzdür. Bunların hər ikisi şirkdir və tövhidə zidd təsəvvürlərdir.

Doğrudur, Allah bəzən öz iradəsinin gerçəkləşməsini müəyyən qüvvələrin öhdəsinə buraxır. Məsələn, ölüm mələyi əcəli çatmış adamların canını alır, başqa mələklər təbiət hadisələrini nizamlayırlar. Eləcə də, təbiətdə baş verən bəzi hadisələri səbəb-nəticə bağlılığı kimi qəbul edirik. Məsələn, ildırım çaxandan sonra yağış yağır. Amma bu proseslərin heç biri Allahın nəzarətindən kənarda deyil. Heç bir mələk, heç bir səbəb-nəticə bağlılığı Allahın iradəsindən kənara çıxa bilməz. Allah bu səbəb-nəticə bağlılığlarını ona görə yaradıb ki, əvvəla, dünyanın işləri nizama düşsün. Çünki maddələrin öz xüsusiyyətləri bu cür səbəb-nəticə əlaqəsini tələb edir. İkincisi, bizim bəzi hadisələrin mahiyyətini anlaya bilməyimiz, lazım gələrsə müəyyən tədbirlər görməyimiz üçün bunlar lazımdır. Üçüncüsü, bu yolla bəzən Allah bizlərə ibrət verir və yol göstərir.
Məsələn, Allah bir nəfərin ruzisini başqasının əli ilə yetirir. Bu zaman o adamların hər ikisi ehsan və yaxşılığın qiymətini anlayır. Ruzi alan adamda öz xeyirxahına qarşı məhəbbət yaranır, ona ehsan edən adam isə yaxşılığa vərdiş edir. Nəticədə, həm cəmiyyətin fərdləri arasında mehribanlıq və dostluq yaranır, həm də yaxşılıq, xeyirxahlıq kimi ülvi duyğular cəmiyyətdə bərqərar olur.

Hər kim dünyada baş verən hadisələrin Allahdan xəbərsiz və ya Allahın qüdrəti olmadan həyata keçdiyinə inansa, şirk etmiş olar. Məsələn, Əzrayılın özbaşına canları almasına, mələklərin öz istəkləri ilə dünya işlərinə müdaxilə etmələrinə inanmaq, Allahın yardımı olmadan kiminsə xeyir əməl etməsinə və ya əksinə, Allahdan gizlin kiminsə günah törətməsinə əqidə bəsləmək şirkdir.

Diqqət yetirilməli məsələ budur ki, Allah hər şeyi öz hikmətinə əsasən edir. Bu və ya digər əməlin, hadisənin niyə baş verdiyini, bizə əbəs və haqsız görünən hadisələrə Allahın niyə mane olmadığını tam anlamaq insan şüuruna müyəssər olan iş deyil. Bu sualların bir qisminin cavabını tapırıq, bir qismini isə tapa bilmirik. Hətta tapdığımız cavabların belə, nə dərəcədə həqiqətə uyğun olub-olmadığına zəmanət vermək olmaz.


Geri dön

✰ ♥..Золушка..♥ ✰

  • 22 dekabr 2013 19:54
  • Məqalə: 242
  • Şərh: 12221
  • Bal:
TEWEKKURLER....

Banned549678

  • 15 dekabr 2013 19:26
  • Məqalə: 638
  • Şərh: 25427
  • Bal:
{awards}
Bu, İslamın təməl prinsiplərindən olan qəza-qədər və iradə azadlığı məsələsi ilə də yaxından bağlıdır. İnsan öz hərəkətlərində ixtiyar və seçim sahibidir, faili-muxtardır. Hətta öz əqidə və davranışlarından asılı olaraq, öz aqibətini də müəyyən edə bilər. Yəni Allahın buyurduğu kimi yaşasa, bu dünyada xoşbəxtliyə, axirətdə cənnətə nail olar və ya əksinə. Bununla belə, insan özbaşına deyil. Onun bütün hərəkətləri, hətta nəfəs alması belə, Allahın iradəsi ilə və Allahın nəzarəti altında baş verir. İnsanın iradəsi mütləq deyil, nisbidir. Bunu nəzərə alaraq, namaz zamanı bu zikri deyirik: “Bi-hovlillahi və qüvvətihi əqumu və əqud”. Yəni “Allahın qüdrəti və gücü ilə qalxıram və otururam”.

Samir_Wuvalan

  • 14 dekabr 2013 01:33
  • Məqalə: 62
  • Şərh: 12312
  • Bal:
{awards}
ALLAH RAZI OLSUN MEQALE UCUN TESEKULLER

winxclub_bloom

  • 9 dekabr 2013 18:40
  • Məqalə: 155
  • Şərh: 6793
  • Bal:
{awards}
ALLAH RAZI OLSUN

--------------------

✰ ♥..Золушка..♥ ✰

  • 9 dekabr 2013 16:58
  • Məqalə: 242
  • Şərh: 12221
  • Bal:
{awards}
tewekkurler...

ღKiRaZ MeVsİmCiღ

  • 9 dekabr 2013 11:25
  • Məqalə: 316
  • Şərh: 5498
  • Bal:
{awards}
tewekkurler

--------------------

melek_19

  • 8 dekabr 2013 21:49
  • Məqalə: 42
  • Şərh: 14686
  • Bal:
{awards}
Allah razi olsun

--------------------

ღNəmLi kiprikღ

  • 8 dekabr 2013 20:31
  • Məqalə: 235
  • Şərh: 7776
  • Bal:
{awards}
Allah razi olsun....

♛ღ.ςԿαςτλหßαค.ღ♛

  • 8 dekabr 2013 17:48
  • Məqalə: 67
  • Şərh: 6077
  • Bal:
{awards}
Allah Razi Olsun

--------------------
(^_*)

★KaRaMeLKa★

  • 8 dekabr 2013 16:19
  • Məqalə: 166
  • Şərh: 6794
  • Bal:
{awards}
Allah razi olsun

Nara Neznakomka

  • 8 dekabr 2013 15:07
  • Məqalə: 174
  • Şərh: 11090
  • Bal:
{awards}
Bu, İslamın təməl prinsiplərindən olan qəza-qədər və iradə azadlığı məsələsi ilə də yaxından bağlıdır. İnsan öz hərəkətlərində ixtiyar və seçim sahibidir, faili-muxtardır. Hətta öz əqidə və davranışlarından asılı olaraq, öz aqibətini də müəyyən edə bilər. Yəni Allahın buyurduğu kimi yaşasa, bu dünyada xoşbəxtliyə, axirətdə cənnətə nail olar və ya əksinə. Bununla belə, insan özbaşına deyil. Onun bütün hərəkətləri, hətta nəfəs alması belə, Allahın iradəsi ilə və Allahın nəzarəti altında baş verir. İnsanın iradəsi mütləq deyil, nisbidir. Bunu nəzərə alaraq, namaz zamanı bu zikri deyirik: “Bi-hovlillahi və qüvvətihi əqumu və əqud”. Yəni “Allahın qüdrəti və gücü ilə qalxıram və otururam”.

--------------------
ッ ßøøм ßøøм ßøøм ყล Xล4ų Jêllყßøм

Elza Hüseynli

  • 8 dekabr 2013 14:38
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 6147
  • Bal:
{awards}
Allah razı Olsun Tewekkurler

PSIXOPATKA

  • 8 dekabr 2013 14:35
  • Məqalə: 160
  • Şərh: 12203
  • Bal:
{awards}
Hər kim dünyada baş verən
hadisələrin Allahdan xəbərsiz və ya
Allahın qüdrəti olmadan həyata
keçdiyinə inansa, şirk etmiş olar.
Məsələn, Əzrayılın özbaşına canları
almasına, mələklərin öz istəkləri ilə
dünya işlərinə müdaxilə etmələrinə
inanmaq, Allahın yardımı olmadan
kiminsə xeyir əməl etməsinə və ya
əksinə, Allahdan gizlin kiminsə
günah törətməsinə əqidə bəsləmək
şirkdir.

--------------------

Banned1

  • 8 dekabr 2013 14:31
  • Məqalə: 1528
  • Şərh: 12553
  • Bal:
{awards}








Allah razi olsun






мυsLiмαηκα

  • 8 dekabr 2013 14:16
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 9113
  • Bal:
{awards}
[Allah Razi Olsun

^^Nazlı Şeytan^^

  • 8 dekabr 2013 14:02
  • Məqalə: 254
  • Şərh: 8643
  • Bal:
{awards}
Allah razi olsun

Banned549678

  • 8 dekabr 2013 13:52
  • Məqalə: 638
  • Şərh: 25427
  • Bal:
{awards}
ALLAH razi olsun cox sagolun

✰SLαTKαyα ŞεyTαηKα✰

  • 8 dekabr 2013 13:49
  • Məqalə: 985
  • Şərh: 11804
  • Bal:
{awards}
Allah razı olsun

--------------------

Axilli qiz

  • 8 dekabr 2013 13:48
  • Məqalə: 15
  • Şərh: 1399
  • Bal:
{awards}
Allah razi olsun

--------------------
reklam etmek olmaz

romantik_awk

  • 8 dekabr 2013 13:48
  • Məqalə: 35
  • Şərh: 3372
  • Bal:
{awards}
Hər kim dünyada baş verən hadisələrin Allahdan xəbərsiz və ya Allahın qüdrəti olmadan həyata keçdiyinə inansa, şirk etmiş olar. Məsələn, Əzrayılın özbaşına canları almasına, mələklərin öz istəkləri ilə dünya işlərinə müdaxilə etmələrinə inanmaq, Allahın yardımı olmadan kiminsə xeyir əməl etməsinə və ya əksinə, Allahdan gizlin kiminsə günah törətməsinə əqidə bəsləmək şirkdir.

--------------------

EmİcKa

  • 8 dekabr 2013 13:46
  • Məqalə: 15
  • Şərh: 3054
  • Bal:
{awards}
tewekkurler

--------------------

✰SLαTKαyα ŞεyTαηKα✰

  • 8 dekabr 2013 13:39
  • Məqalə: 985
  • Şərh: 11804
  • Bal:
{awards}
İlk şərh mənnən tongue

--------------------
İnformasiya
Məqalələrə dərc olunan gündən etibarən 30 gün ərzində şərh yazmaq mümkündür.
 

Online

İstifadəçilər: 0



Qonaqlar: 34
Cəmi: 47

 

Top 10 Müəllif

♦ ֆɛყмʊʀ ֆoռмɛZ ♦
Xəbərləri: 1
Cəmi: 1135
 
Awk bir hayal
Xəbərləri: 1
Cəmi: 137
 
Nergiz__Sirinova
Xəbərləri: 1
Cəmi: 327
 
Zerif85
Xəbərləri: 1
Cəmi: 25
 
Pıtırcık
Xəbərləri: 1
Cəmi: 385
 
 
{slinks}