Azərbaycanda toy adətləri - bəxt güzgüsü, xonça gətirmə

 
Azərbaycanda toy adətləri - bəxt güzgüsü, xonça gətirmə


Bəxt güzgüsü - Toy güzgüsu
Böyük nişan mərasiminin nişantaxdı toyu zamanı oğlan evindən qızgilə bəxtgüzgüsü adlanan güzgü gətirilir. O sonra gəlinapardı toyunda gəlin çırağı ilə yanaşı yolboyu qızın qabağında və ya sol tərəfində oğlan yengəsi, yaxud qız soldışının əlində gəzdirilir. Onun ətrafı qırmızı parça ilə haşiyələnir, hündürlüyü 60-65 sm., eni təqribən 40-45 sm.-ə çatır. Gügü əsas etibarilə, paltarkəsdi, xınayaxdı toyları və kəbinkəsdi mərasimində nişanlı qızın qarşısına qoyulur və hər tərəfində bir şam yandırılır. Ona baxan gəlin, guya gözdolusu "gələcək ağ günlərini" görür, güzgü onun önündə aparıldıqda isə "cəmi xəta-bəladan, bədnəzərdən" qorunur.

El-oba inamına görə, suda və güzgüdə əks olunanlar, insanın oxşarı sayılır. Odur ki, bir vaxtlar bu "can və tale güzgüsü"nə baxdıqdan sonra hökmən onu öpmüşlər. İndiki toylarda da ər evinə yollanan gəlin bəxt güzgüsünü öpüb onu oğlan yengəsinə tapşırır.

Gərdək gecəsi, adət üzrə, bəy ilə gəlin bu güzgüyə eyni vaxtda baxmalıdırlar. Bəy ilə gəlinin güzgüyə birgə baxması onların həm bu güzgüdə, həm də gerçəkdə can-ruhlarının bir-birinə qovuşması, birləşməsi deməkdir.

İnanclara görə toy günü güzgü sınarsa, evlənənlər tez bir zamanda ayrılar, ya da evlənlərdən biri tezliklə ölər. Ona görə də bütün toylarda gəlin güzgüsü göz bəbəyi tək, ciddi-cəhdlə qorunur.

Bu güzgü ayrı-ayrı yerlərdə "bəxt aynası", "gəlinlik güzgüsü ", "nişan güzgüsü", "tale güzgüsü" də adlanır.

Xonça gətirmə
Toyun əsas atributlarından biri içində ayrı-ayrılıqda pal-paltar, zinət əşyaları və şirniyyat yerləşən bağlam – xonça gətirmədir. Boğçadan fərqli olaraq, onun əsasını dördbucaq şəkilli qalın parça, yaxud ağacdan yonulmuş tabaq və ya dəyirmi metal lövhə, bəzən qızılı məcməyi, sonralar isə naxışlı sini təşkil edir. Əşyalar oraya düzüldükdən sonra o, al qırmızı zərli saçaqlı və ya alabəzək ipək parça, yaxud tirmə şala bükülür. Ancaq örtüklərin dörd bucağı düyünlənməmiş qalıb sap və ya sancaqla bənd edilir.

Çox vaxt başlarda aparılan bu bağlamalar həm tərkibi, həm zahiri görünüşü, həm də ünvan sahiblərinə görə bir-birindən fərqlənirlər.

Xonçaların böyüyünü evin və ya masanın ortasına qoyur, kiçik xonçaları isə, sayından asılı olaraq böyük xonçanın ətrafına düzürlər. Qaydaya görə, toy şənlikləri zamanı onların üstünə on ikidən artıq olmayan rəngarəng şamlar düzülür.

Məlum olan ənənəvi yemək və paltar xonçalarının adları bunlardır: "ağxonça", "bayramxonçası", "bəy xonçası", "bəzəkxonçası", "çərşənbə xonçası", "gəlin xonçası", "qəndxonçası", "xızır xonçası", "xınayaxdı xonçası", "xuşkəbər xonçası", " nişan xonçası", "novbahar xonçası", "nübar xonçası", "sərpayı xonçası", "şirinxonça / şirniqabağı xonça / şirni xonçası", "toy xonçası", "üzükxonçası", "yeddilövünxonçası", "yengəxonçası" və s. Borçalıda bu bağlamaya "xon", Qazaxda isə "bağlanc" deyirlər.

Nişandan sonra qız kmin toyuna, nişanına gedərsə, onun adına oğlan evi tərəfindən xonça gətirirlər. Məclisdə qızlar bir tərəfdə otururlar. Qayınana əlində xonça oynaya-oynaya məclisə girir və gəlininin qabağına gəlir. Alnından öpüb onu qaldırır və xonçanı onun yerinə qoyur. Qaynana gələcək gəlinini oynadır. Bundan sonra baldız, qayın və bəy gəlini oynadırlar.

Oğlan evində Novruz və digər xalq bayramları şərəfinə nişanlı qızlara aparılan və həmin qız evindən oğlan evinə gətirilən xüsusi bayram xonçasına "ağ xonça" deyirlər. Üstü qırmızı kəlağayı və ya saçaqlı tirməşalla örtülən bu xonçaya səməni qoyar, içində rəngli şamlar yandırarlarmışlar. Onun başqa adı "bayram yemişi", "görəlgə" və "novruzpayı"dır.

Üzük xonçası
Böyük nişan mərasimində qızgilə aparılan xonçalar arasında içində saçaqlı baş yaylığı şal və nişan üzüyü yerləşdirilmiş nişan xonçasına üzük xonçası da deyirlər. Oğlanın əmisi, yaxud doğma dayısının apardığı bu xonçaya, şal və üzüklə yanaşı noğul-nabat da düzülür. Bu xonça indiki Abşeron toyları üçün daha səciyyəvidir. Lənkəranda isə nişan üzüyünü həmin xonçaya qoyulmuş bir balığın ağzına keçirirlər. Bu da bərəkət, uğurlu nigah , uzunömürlülük arzusu ilə bağlıdır. Xonçanın başqa adı "nişanbaxtı"dır.

Haxışda /Haxışta
Naxçıvan diyarında çaldırılan toy-nişan məclislərində qız evində cavan qız-gəlinlər "haxışta" adlı halay sayağı rəqs ifa edirlər.

8-12 iştirakçıdan ibarət olan iki dəstə cərgə ilə qabaq-qabağa dayanıb əl-ələ tuturlar. Sonra ifaçılardan biri sonu "haxışda" kəlməsilə bitən bir bayatı oxuyur, o birilər bu sözü təkrar edərək əl çala-çala, oynaya-oynaya qarşı cərgəyə, oradan da əks cərgəyə keçirlər. Oxuya bilməyən sıradan çıxmalı və bir ayaq üstə atılıb-düşərək rəqs etməlidir.


Geri dön

Wiyinimmm

  • 2 iyul 2014 18:03
  • Məqalə: 22
  • Şərh: 3789
  • Bal:
ஐ╠═════☺ȶɛաɛӄӄʊʀʟɛʀ ☺═════╣ஐ

--------------------

✰ღMouRnfuL GirLღ✰

  • 19 iyun 2014 01:40
  • Məqalə: 129
  • Şərh: 5081
  • Bal:
{awards}
hamiya qismet olsun. werhlere gore tewekkurler...

--------------------

2-ci kurs telebesi

LEMAN123

  • 9 iyun 2014 23:15
  • Məqalə: 7
  • Şərh: 1634
  • Bal:
{awards}
iki toyda elimde xonca aparmism..tesekur

No Ordinary Boy

  • 9 iyun 2014 22:10
  • Məqalə: 27
  • Şərh: 2154
  • Bal:
{awards}
meqaleye gore twk

--------------------

sessiz deniz

  • 3 iyun 2014 20:20
  • Məqalə: 410
  • Şərh: 6840
  • Bal:
{awards}
twklerrrrrrrrrr

PoZitiV Kaa=)

  • 3 iyun 2014 19:58
  • Məqalə: 309
  • Şərh: 8844
  • Bal:
{awards}
Meqaleye gore twk)

--------------------

ヅ Bad Girl ヅ

  • 3 iyun 2014 17:19
  • Məqalə: 789
  • Şərh: 20377
  • Bal:
{awards}
Tesekurler

--------------------

✰Karabakh Girl✰

  • 3 iyun 2014 15:19
  • Məqalə: 71
  • Şərh: 2928
  • Bal:
{awards}
tesekkurler..

ヅ Bad Girl ヅ

  • 3 iyun 2014 14:23
  • Məqalə: 789
  • Şərh: 20377
  • Bal:
{awards}
Meqaleye gore tesekurler winked

--------------------

♫ мєl๏dyคм ♫

  • 3 iyun 2014 13:55
  • Məqalə: 163
  • Şərh: 4759
  • Bal:
{awards}
tewekkurler

--------------------

nuruWka

  • 3 iyun 2014 13:09
  • Məqalə: 92
  • Şərh: 2618
  • Bal:
{awards}
мєqαℓєує gσяє ¢σχѕαgσℓ .. winked

--------------------
Bir İnsana Zorla Sevdirə Bilməzsən Özünü, Mənə Güvən, Deyə Bilməzsən ...
O Bunu Hiss Etmirsə, Tək Bir Söz Deyə Bilərsən..
Özün Bilərsən .

^^Nazlı Şeytan^^

  • 3 iyun 2014 12:48
  • Məqalə: 254
  • Şərh: 8643
  • Bal:
{awards}
adetleri bilirdim winked təşəkkürlər

^^YeRaZKa MeLeK^^

  • 3 iyun 2014 12:14
  • Məqalə: 190
  • Şərh: 4278
  • Bal:
{awards}
Tenha gozel,
Twk edirem

--------------------

ღKiRaZ MeVsİmCiღ

  • 3 iyun 2014 12:01
  • Məqalə: 316
  • Şərh: 5498
  • Bal:
{awards}
çox gözəl adət-ənənələrimiz var məqaləyə görə təşəkkürlər

--------------------

PércyDarkMoon

  • 3 iyun 2014 11:15
  • Məqalə: 242
  • Şərh: 9576
  • Bal:
{awards}
Maragli adet-enenelerimiz var

--------------------

sonzeng2015

  • 3 iyun 2014 11:11
  • Məqalə: 449
  • Şərh: 7099
  • Bal:
{awards}
heqiqeten oz adet-enenelerimizden hec yerde yoxdu cox gozeldi.tesekkurler meqale ucun

Prosta Moda

  • 3 iyun 2014 10:52
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 589
  • Bal:
{awards}
Bəxt güzgüsü - Toy güzgüsu
Böyük nişan mərasiminin nişantaxdı toyu zamanı oğlan evindən qızgilə bəxtgüzgüsü adlanan güzgü gətirilir. O sonra gəlinapardı toyunda gəlin çırağı ilə yanaşı yolboyu qızın qabağında və ya sol tərəfində oğlan yengəsi, yaxud qız soldışının əlində gəzdirilir. Onun ətrafı qırmızı parça ilə haşiyələnir, hündürlüyü 60-65 sm., eni təqribən 40-45 sm.-ə çatır. Gügü əsas etibarilə, paltarkəsdi, xınayaxdı toyları və kəbinkəsdi mərasimində nişanlı qızın qarşısına qoyulur və hər tərəfində bir şam yandırılır. Ona baxan gəlin, guya gözdolusu "gələcək ağ günlərini" görür, güzgü onun önündə aparıldıqda isə "cəmi xəta-bəladan, bədnəzərdən" qorunur.

El-oba inamına görə, suda və güzgüdə əks olunanlar, insanın oxşarı sayılır. Odur ki, bir vaxtlar bu "can və tale güzgüsü"nə baxdıqdan sonra hökmən onu öpmüşlər. İndiki toylarda da ər evinə yollanan gəlin bəxt güzgüsünü öpüb onu oğlan yengəsinə tapşırır.

Gərdək gecəsi, adət üzrə, bəy ilə gəlin bu güzgüyə eyni vaxtda baxmalıdırlar. Bəy ilə gəlinin güzgüyə birgə baxması onların həm bu güzgüdə, həm də gerçəkdə can-ruhlarının bir-birinə qovuşması, birləşməsi deməkdir.

İnanclara görə toy günü güzgü sınarsa, evlənənlər tez bir zamanda ayrılar, ya da evlənlərdən biri tezliklə ölər. Ona görə də bütün toylarda gəlin güzgüsü göz bəbəyi tək, ciddi-cəhdlə qorunur.

Bu güzgü ayrı-ayrı yerlərdə "bəxt aynası", "gəlinlik güzgüsü ", "nişan güzgüsü", "tale güzgüsü" də adlanır.

--------------------
Yalandan ağlama, onsuzda yox bir faydası… Sevgi bir oyundur, ayrılıq da qaydası…

✰ ♥..Золушка..♥ ✰

  • 3 iyun 2014 10:49
  • Məqalə: 242
  • Şərh: 12221
  • Bal:
{awards}
maraqli adet-enenelimiz var

slaykaya devocka

  • 3 iyun 2014 10:26
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 269
  • Bal:
{awards}
he men axrinci toyda guzgu getirmiwdim cox super weydi

--------------------
wewbew-kimsesiz sevgi

EmİcKa

  • 3 iyun 2014 09:46
  • Məqalə: 15
  • Şərh: 3054
  • Bal:
{awards}
hamiya qismet olsun

--------------------

Favorit Girl )

  • 3 iyun 2014 09:35
  • Məqalə: 178
  • Şərh: 1652
  • Bal:
{awards}
Tewekkurleer.......

--------------------


GuLerken YanaxLarimin Nie BaTdigini SorushduLar...
-BiLmirem Didim..
DoguLarken MeLekLer Yanaginnan Opub DidiLer..

♔ Rapuиzel ♔

  • 3 iyun 2014 09:34
  • Məqalə: 332
  • Şərh: 7138
  • Bal:
{awards}
tewekkurler

--------------------

aska rico

  • 3 iyun 2014 09:30
  • Məqalə: 158
  • Şərh: 7181
  • Bal:
{awards}
təşəkkürlər

--------------------

^^Nazli^^

  • 3 iyun 2014 08:42
  • Məqalə: 134
  • Şərh: 7769
  • Bal:
{awards}
maraqli idii tesekkur

--------------------
İnformasiya
Məqalələrə dərc olunan gündən etibarən 30 gün ərzində şərh yazmaq mümkündür.
 

Online

İstifadəçilər: 2
Qonaqlar: 28
Cəmi: 45

 

Top 10 Müəllif

♦ ֆɛყмʊʀ ֆoռмɛZ ♦
Xəbərləri: 1
Cəmi: 1135
 
 
{slinks}