Sözün qüdrəti

 
Sözün qüdrəti


Sözün qüdrəti danılmazdır. Əsas məsələ odur ki, yerində deyilsin.

Fərqi yoxdur, istər şirin olsun, istər kobud, yerində işlədilən sözün təsiri çağlayıb, məcrasını dağıdan sellərdən daha güclüdür. Leksik olaraq, bir şey və ya hadisə haqqındakı anlayışın səslə ifadəsindən ibarət olan nitq vahidi; kəlmə; dil və nitq mənalarına gələn sözdən keçmişdən-günümüzə istifadə edildiyi kimi, gələcəkdə də hər kəs ehtiyacı olduğu qədər istifadə edəcəkdir. Söz insanın tutan əli, görən gözüdür. Natiq və xətiblərin; şair və söz sənətkarlarının çəliyi, əsası həmişə söz olmuş, “söz”lə oturub, “söz”lə durmuşlar, nitqlərini mənalı və kəsərli sözlərlə bəzəmişlər.

Ana dilimizin ən böyük söz sərraflarından və ədəbi dil normalarının formalaşmasında müstəsna xidmətləri olan Şah İsmayıl Xətai söz haqqında belə deyir:

Söz vardır
— kəsdirər başı,
Söz vardır
— kəsər savaşı.
Söz vardır
— ağulu aşı,
Bal ilən edər yağ bir söz.

Şair sözün gücünə nəzərləri cəlb etmiş, insanların “ağulu aşını, yağla bala” çevirəcək şirin sözlərə ehtiyacı olduğunu bildirmişdir. İnsanların kinini sevgiyə çevirəcək, düşmənçilik əvəzinə dostluğu artıracaq, fərqli irqlərdən, dinlərdən olmasına baxmayaraq qəlbləri bir-birinə daha çox isindirən virdimiz olan, dilə düşən və dildən düşməyən xoş sözlərdir.

Şirin dil ilanı yuvasından çıxarar” deyib atalar. Əslində ilanı yuvasından çıxaran dil deyil, dillə ifadə olunan mülayim sözlərdir ki, bu “sehrli” sözlər də sahibini daim ucaldar. İrsi kimi qəlb dünyası da zəngin olan Nizami Gəncəvi “Leyli və Məcnun” əsərində;

Sözün də su kimi lətafəti var,
Hər sözü az demək daha xoş olar.

***

Bir inci saflığı varsa da suda,
Artıq içiləndə dərd verir su da.

***

İnci tək sözlər seç, az danış, az din,
Qoy öz sözlərinlə dünya bəzənsin.

Az sözün inci tək mənası olmaz,

Çox sözün kərpic tək qiyməti olmaz,
— deyərək söz israfına yol verməməyin gərəkliliyinə, artıq işlədilən sözlərin zərərinə toxunmuşdur. Fikrin ifadəsində az, lakin məzmunlu bəyana üstünlük vermiş, sözçülükdən qaçmağın lazımlığına diqqəti cəlb etmişdir.

Hər sözün xüsusi bir ölçüsü var,
Ölçüsüz söylənən söz qulaq yırtar.

Bir söz ki, qaşlara düyün vuracaq
Gözəl söz olsa da, söyləmə, burax! (Nizami)

Müdriklərin dili ilə desək, deyilmədən əvvəl söz sahibinin əsiridir, deyildikdən sonra isə sahibi sözün əsiridir. İstər xoş söz olsun, istər naxoş. Bəzi məqamlarda yersiz təriflərdə sözçülükdən başqa bir işə yaramır. Ünsiyyətdə də hər zaman tövsiyə edilən mülayim üslubdur. Həyatda hamının xoş sözə ehtiyacı var.

Daşdan süzülə-süzülə damlayan suyun büllurlaşdığı kimi, düşünülüb ifadə edilən sözlər də istiqamətverici olar. Addım atmadan “yüz dəfə ölçüb, bir dəfə biçmək” nə qədər vacibdirsə, danışmadan və fikir bəyan etməzdən əvvəl düşünməkdə o qədər əhəmiyyətlidir. İnsandan hər zaman məntiq və ağılla hərəkət tələb olunur. Buna görə də insanın ifadə etdiyi fikir, dediyi söz bünövrəsi möhkəm fakt və arqumentlərə söykənməlidir. Araşdırmaq, məsələdən agah olmaq fikrin bəyanı üçün əsasdır. Məhz bundan sonra ifadə edilən fikirlər, deyilən sözlər uzunömürlü olar.

Heç şübhəsiz ki, söz haqqında ən gözəl, dəyərli və unudulmayacaq sözü söz sənətimizin zirvəsi Məhəmməd Füzuli deyib:

Ver sözə ehya ki tutduqca səni xabi-əcəl,
Edə hər saət səni ol uyqudan bidar söz.


Şair “xabi-əcəl”, yəni ölüm yuxusu dedikdə ölməyi, “uyqudan bidar olmaq” dedikdə isə yenidən dirilməyi nəzərdə tutmur. Füzuli o mərhələni çoxdan adlamış, gözünü axirətə zilləmiş könül ərbabıdır və ölüm həqiqəti o cür şəxsiyyətlər üçün xof deyil, əndişə deyil, zamanı gələndə başalayacaq gözəl bir yolçuluqdur. Yəni burada şair ölməyi deyil, şair üçün ən böyük qorxu olan unudulmağı nəzərdə tutur. Tarixin hər qərinəsi, hər əsri unudulmuş imzalarla doludur. Füzuli məhz bu həqiqətə işarə edir və elə gözəl sözlər söyləməyi məsləhət görür ki, əsrlər keçdikdən sonra da unudulmayasan. Şair üçün fiziki ölüm dərd deyil, unudulmaq dərddir. Söz bu mənada çox etibarlı əmanətdir və dünyada qaldıqca, yüz ildən, min ildən sonra düşüncələrə aydınlıq, könüllərə təsəlli ola bilirsə, söyləyənin də rəhmətlə anılmasına səbəb olur.

Günümüzün mütəfəkkirlərindən birinin ifadəsi ilə desək, yaşamağa haqq qazanan düşüncə və fikirlər, ancaq yaşanaraq söylənən, əməldə əksini tapan sözlərdir. Bir insan özünün doğruluğunu dəfələrlə and içməklə yox, əməlində tətbiq etməklə isbat edə bilər. Ancaq doğru bildiklərini düzgün bir şəkildə əməlində tətbiq edənlərin, sözü və əməli vəhdətdə olanların sözləri təsiredici, inandırıcı və qalıcı ola bilər.

Eyni şeirdə şair:

Artıran söz qədrini sidq ilə qədrin artırar,
Kim nə miqdar olsa eylər əhlin ol miqdar söz. — deyir.

Şair bu məqamda hər kəsin dəyərini elə sözünün dəyəri qədər sayır. Söz dediyin xeyir qapısıdır, insanlara yardımdır, haqqa çağırışdır, duadır. Bu mənada, əlbəttə, sənin də, mənim də, dəyərimiz elə sözümüz qədər olacaq.

El arasında belə bir məsəl də var:
hoha var, dağa mindirər; hoha var, dağdan endirər. Yəni sözü necə demək, ifadələri necə seçmək də çox mühüm məsələdir. Sözü elə deyərsən, könül alar; elə deyərsən, ürək qırar.

Bir də ki söz dediyin, sadəcə, ağızdan çıxan səs toplusu deyil, baxışların ifadə etdiyi məna da sözdür, əllərin həyəcandan titrəməsi də, sifətin səyriməsi də… Söz dediyin yaşadığın duyğuların ifadəsidir. Əslində bütün insanlar eyni, yaxud da oxşar duyğular yaşayırlar, amma hər kəs öz yaşadığını eyni dərəcədə ifadə edə, başqalarına çatdıra bilmir. Bu mənada “dünyanın ən uzun yolu ürəkdən ələ qədər gələn yoldur” deyənlər yanılmırlar. Təbii o duyğuların ən gözəl şəkildə ifadəsi bir özgə sənətdir ki, bu sənətin zövqünü, gözəlliyini də söz adamları, daha çox şairlər yaşayırlar. Və sən bir gün əlinə keçən bir qəzet səhifəsində, yaxud da kitabda oxuduğun şeirlərin daşıdığı hissləri o qədər yaxın, doğma bilirsən ki, sanki şair sənin yaşantılarını qələmə alıb.

Söz cəmiyyətdə insana verilən dəyərin ən dəqiq barometridir. Sözə verilən dəyər insana verilən dəyərdir, sözün dəyərsiz olduğu cəmiyyətdə insan da dəyərsiz olur. Sözün qədri uca tutulanda sözdən üz qızarır, əyrilər düzəlir, söz qədirsiz olanda yenə də Füzuli demişkən, rüşvət deyildir deyə salamı da almırlar.

Sözü uca tutaq, sözün qədrini bilək, sözə dəyər verək ki, özümüz də dəyərli olaq.


Geri dön

Sessiz Melodiya

  • 31 iyul 2014 18:03
  • Məqalə: 45
  • Şərh: 6897
  • Bal:
Meqale Ucun Tewekur

--------------------
Öncesi boş, sonrası muamma, şu an var bir tek. Gerisi hikaye ...

Biqeyrət....

  • 27 iyul 2014 23:25
  • Məqalə: 196
  • Şərh: 8733
  • Bal:
{awards}
Meqale Ucun Tewekkur ...

Yokka_

  • 19 iyul 2014 23:04
  • Məqalə: 166
  • Şərh: 7029
  • Bal:
{awards}
Meqale Ucun Tewekkur ...

sevinckaa

  • 13 iyul 2014 18:56
  • Məqalə: 3
  • Şərh: 4063
  • Bal:
{awards}
TəŞəKKüRLəR

--------------------
I am happy

PércyDarkMoon

  • 13 iyul 2014 15:19
  • Məqalə: 242
  • Şərh: 9576
  • Bal:
{awards}
TəŞəKKüRLəR can

--------------------

ヅ Bad Girl ヅ

  • 12 iyul 2014 19:12
  • Məqalə: 789
  • Şərh: 20377
  • Bal:
{awards}
TəŞəKKüRLəR

--------------------

PoZitiV Kaa=)

  • 12 iyul 2014 15:20
  • Məqalə: 309
  • Şərh: 8844
  • Bal:
{awards}
Meqaleye gore twk)

Oxudum maraqlidi)

--------------------

winxclub_bloom

  • 12 iyul 2014 12:15
  • Məqalə: 155
  • Şərh: 6793
  • Bal:
{awards}
Söz vardır — kəsdirər başı,
Söz vardır — kəsər savaşı.
Söz vardır — ağulu aşı,
Bal ilən edər yağ bir söz.

--------------------

Diamond Lady

  • 11 iyul 2014 21:36
  • Məqalə: 20
  • Şərh: 1640
  • Bal:
{awards}
tewekkurler

--------------------
aysel mamedova

Səssiz

  • 11 iyul 2014 18:51
  • Məqalə: 307
  • Şərh: 4978
  • Bal:
{awards}
Söz vardır — kəsdirər başı,
Söz vardır — kəsər savaşı.
Söz vardır — ağulu aşı,
Bal ilən edər yağ bir söz.

Şair sözün gücünə nəzərləri cəlb etmiş, insanların “ağulu aşını, yağla bala” çevirəcək şirin sözlərə ehtiyacı olduğunu bildirmişdir. İnsanların kinini sevgiyə çevirəcək, düşmənçilik əvəzinə dostluğu artıracaq, fərqli irqlərdən, dinlərdən olmasına baxmayaraq qəlbləri bir-birinə daha çox isindirən virdimiz olan, dilə düşən və dildən düşməyən xoş sözlərdir.

“Şirin dil ilanı yuvasından çıxarar” deyib atalar. Əslində ilanı yuvasından çıxaran dil deyil, dillə ifadə olunan mülayim sözlərdir ki, bu “sehrli” sözlər də sahibini daim ucaldar. İrsi kimi qəlb dünyası da zəngin olan Nizami Gəncəvi “Leyli və Məcnun” əsərində;

tewekkurler

--------------------
Səssiz'liyim

tasteful girl

  • 11 iyul 2014 18:29
  • Məqalə: 1
  • Şərh: 810
  • Bal:
{awards}
teshekkurlerr

AySenKa

  • 11 iyul 2014 17:25
  • Məqalə: 27
  • Şərh: 2156
  • Bal:
{awards}
Tewekkurler

ADA GirL

  • 11 iyul 2014 17:23
  • Məqalə: 32
  • Şərh: 4751
  • Bal:
{awards}

Söz vardır — kəsdirər başı,
Söz vardır — kəsər savaşı.
Söz vardır — ağulu aşı,
Bal ilən edər yağ bir söz.
Super çox sağ olun

Xanim Zehra

  • 11 iyul 2014 17:04
  • Məqalə: 19
  • Şərh: 3267
  • Bal:
{awards}
Sözün də su kimi lətafəti var,
Hər sözü az demək daha xoş olar.

***
Bir inci saflığı varsa da suda,
Artıq içiləndə dərd verir su da.

***
İnci tək sözlər seç, az danış, az din,
Qoy öz sözlərinlə dünya bəzənsin.

Az sözün inci tək mənası olmaz,

Çox sözün kərpic tək qiyməti olmaz,

Prosta FaN

  • 11 iyul 2014 16:35
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 1214
  • Bal:
{awards}
məqalə üçün təşəkkür

--------------------
SəN "BaKı" Ol MəNDə SəNDəN AyRıLMaYaN "KüLəK"

I am Belieber

  • 11 iyul 2014 15:35
  • Məqalə: 29
  • Şərh: 1350
  • Bal:
{awards}
TESEKKUR EDIREM... smile

--------------------
Tres metros sobre el cielo☆

LaLıÇkAm

  • 11 iyul 2014 14:58
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 45
  • Bal:
{awards}
tewekkur meqaleye gore

--------------------
Etdiyim səhvlər üçün Peşman Deyiləm. Tək peşmanlığım Yanlış İnsanlar üçün etmiş olduğum Doğrulardir

♫ мєl๏dyคм ♫

  • 11 iyul 2014 14:36
  • Məqalə: 163
  • Şərh: 4830
  • Bal:
{awards}
Təşəkkürlər...

--------------------

LiLiwayn

  • 11 iyul 2014 13:27
  • Məqalə: 5
  • Şərh: 356
  • Bal:
{awards}

Söz vardır — kəsdirər başı,
Söz vardır — kəsər savaşı.
Söz vardır — ağulu aşı,
Bal ilən edər yağ bir söz.

--------------------
♥ஜ۩۞۩ஜ▬▬▬♥LiLiwayn♥▬▬▬ஜ۩۞۩ஜ♥

Kewke insan hemiwe xowbext olardi..

Xaricen wen gorunsem de daxilen ölÜrem.

ölsem ne olur biliyormusun?, annem haric her kes unutur.

Dunyanin en gozel mekani Cennetdir...

sevinckaa

  • 11 iyul 2014 12:52
  • Məqalə: 3
  • Şərh: 4063
  • Bal:
{awards}
Teshekkurler

--------------------
I am happy

sevgi asiqi

  • 11 iyul 2014 12:45
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 290
  • Bal:
{awards}
tesekkurler

--------------------
cox terk edildim,ama kederlenmirem cunki bu qederimdendir,
amma esla terk eden olmadim bu da menim xarakterimdendir.

Qaska_Quli

  • 11 iyul 2014 11:28
  • Məqalə: 28
  • Şərh: 13412
  • Bal:
{awards}
Teshekkurrrrrrrr

--------------------

Damlam

  • 11 iyul 2014 11:27
  • Məqalə: 49
  • Şərh: 4724
  • Bal:
{awards}
Sözün də su kimi lətafəti var,
Hər sözü az demək daha xoş olar.

***
Bir inci saflığı varsa da suda,
Artıq içiləndə dərd verir su da.

***
İnci tək sözlər seç, az danış, az din,
Qoy öz sözlərinlə dünya bəzənsin.

--------------------
http:///user/İmza/

ღKiRaZ MeVsİmCiღ

  • 11 iyul 2014 11:18
  • Məqalə: 316
  • Şərh: 5498
  • Bal:
{awards}
təşəkkürlər Enim

LEMAN123

  • 11 iyul 2014 11:14
  • Məqalə: 7
  • Şərh: 1634
  • Bal:
{awards}
tewekkur edirem

Aysun:

  • 11 iyul 2014 10:22
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 195
  • Bal:
{awards}
Elàaaaaaaaaaaa

--------------------
Ana,Atalariniza yax$iliq edinki,ovladlariniz da sizde yaxshiliq etsin..

^^FiDaNKa^^

  • 11 iyul 2014 10:21
  • Məqalə: 48
  • Şərh: 5829
  • Bal:
{awards}
tewekkur edirem

Kapriznaya Dəcəlka

  • 11 iyul 2014 09:40
  • Məqalə: 90
  • Şərh: 2876
  • Bal:
{awards}
tewekkur edirem

--------------------

sevinckaa

  • 11 iyul 2014 09:14
  • Məqalə: 3
  • Şərh: 4063
  • Bal:
{awards}
❤Məqalə üçün Təşəkkürlər

--------------------
I am happy

Diamond Lady

  • 11 iyul 2014 09:07
  • Məqalə: 20
  • Şərh: 1640
  • Bal:
{awards}
tewekkurler

--------------------
aysel mamedova
<< ƏvvəlkiSonraki >>
İnformasiya
Məqalələrə dərc olunan gündən etibarən 30 gün ərzində şərh yazmaq mümkündür.
 

Online

İstifadəçilər: 0



Qonaqlar: 38
Cəmi: 43

 

Top 10 Müəllif

Pıtırcık
Xəbərləri: 30
Cəmi: 509
 
♔Hе важно∞
Xəbərləri: 24
Cəmi: 67
 
Nergiz__Sirinova
Xəbərləri: 18
Cəmi: 394
 
♦ ֆɛყмʊʀ ֆoռмɛZ ♦
Xəbərləri: 3
Cəmi: 1144
 
Sol Meleyim
Xəbərləri: 2
Cəmi: 2
 
Saleh96
Xəbərləri: 1
Cəmi: 2
 
^^KuKuLKa^^
Xəbərləri: 1
Cəmi: 772
 
AyliN BunyaminovA
Xəbərləri: 1
Cəmi: 386
 
 
{slinks}