Fəlsəfə Tarixi

 
Fəlsəfə Tarixi


Fəlsəfə Tarixi

Fəlsəfə sözü:Fəlsəfə termininə ilk dəfə Pifaqor elmində təsadüf edilir. Xüsusi elm kimi onu ilk dəfə Platon fərqləndirmişdir. Fəlsəfə formalaşmış bir elm kimi quldarlıq cəmiyyətində meydana gəlmişdir. İlkin fəlsəfi görüşlərin şərqə məxsus olmasına baxmayaraq, fəlsəfə sistemli bir elm kimi ilk dəfə Yunanıstanda öyrənilmişdir.

"Filo" və "sofiya" yunan sözləridir. "Sofiya" hikmət, "filo" isə sevmək deməkdir."Filosofiya" - "hikməti sevmək" mənasını verir. "Fəlsəfə" isə orta əsr şərq alimlərinin bu yunan sözünü ərəb dilinə uyğun demələrindən yaranıb.

İlk dəfə Pifaqor özünü "filosof" adlandırıb və "Mən öz yerimi bilirəm. Bilirəm ki, hikmət yalnız Tanrı biliyidir və məndə ola bilməz. Mən ancaq hikməti sevə bilərəm" deyib.


Fəlsəfənin predmeti:Fəlsəfə termininə ilk dəfə Pifaqorda təsadüf edilir. Xüsusi elm kimi onu ilk dəfə Platon fərqləndirmişdir. Fəlsəfə formalaşmış bir elm kimi quldarlıq cəmiyyətində meydana gəlmişdir. İlkin fəlsəfi görüşlərin şərqə məxsus olmasına baxmayaraq, fəlsəfə sistemli bir elm kimi ilk dəfə Yunanıstanda öyrənilmişdir.
Fəlsəfədə varlıq problemi:Müxtəlif fəlsəfə məktəbləri və cərəyanlarının kateqoriya apparatı sistemində varlıq kateqoriyası mərkəz yeri tutur. Varlıq sözü müxtəlif dünya dillərində təxminən "var olmaq", "mövcud olmaq", "üzə çıxmaq", "reallıq" mənalarını verir. Müasir fəlsəfə ədəbiyyatında varlıq anlayışı iki mənada işlədilir:

Dar mənada - şüurdan asılı olmadan mövcud olan obyektiv reallıq;
Geniş mənada materiya, şüur, ideyalar, hisslər, insanların fantaziyaları.
Varlığın anlaşılmasını Platon xeyli genişləndirmışdir. O, fəlsəfə tarixində ilk dəfə göstərmişdir ki, yalnız maddı şeylər deyil, həm də ideal olanlar varlığa malıkdirlər.

Orta əsrlərin xristian fəlsəfəsində Allahın varlığından ibarət olan "həqiqi" varlıq "qeyri-həqiqi" varlığa qarşı qoyulur və göstərilir ki, bütün qeyri-həqiqi varlıqları Allah yaratmışdır. Burada varlıq yaradanın və yaradılanın varlığı olmaqla iki növə ayrılır.

Varlığın müxtəlif formaları içərisindən bu formalardan ən ümumi və açıq-aşkar üzə çəxan spesifik mövcudluq üsullarına malık olanlarını seçıb ayırmağ imkan verir. Onlardan birinci qrupuna canlı və cansız varlıqların spesifikliyi; ikinci qrupuna canlılar içərisində özünəməxsus yer tutan, şüura, düşüncəyə malik olan, ideal obrazlarla iş görən, yəni abstrakt düşünən insanın varlığı daxildir. Varlığın ümumi mənzərəsini yaradarkən özünəməxsus piramida əmələ gəlir, onun əsasında cansız təbiət, onun üzərində canlı təbiət və ondan yuxarıda isə ruhun, canlı və cansız təbiətin vəhdətindən ibarət olan insan durur. Cansız təbiətin şey və proseslərinin varlığı bütün təbii və süni aləmdir, habelə təbiətin bütün halları və hadisələridir (ulduzlar, planetlər, torpaq, su və s.). Canlı təbiətin varlığı isə özündə iki səviyyəni ehtiva edir. Birinci səviyyə canlı, lakin ruhu, şüuru olmayan, ətraf mühitlə maddələr mübadiləsini həyata keçirən, çoxalmaq qabiliyyətinə malik olan bütün biosferadan, flora və faunadan ibarətdir. İkinci səviyyə isə konkret adamların varlığında, sosial varlıqdan və ideal varlıqdan ibarət olan insan və onun şüurunun varlığından ibarətdir.

Fəlsəfi kateqoriyalar:
Fəlsəfə insanın dünyaya münasibətinin ən ümumi anlayışlarla dərk edilməsi fəlsəfi kateqoriyaların sayəsində baş verir. Kateqoriyalar təbiətin, cəmiyyətin və təfəkkürün ən umumi və vacib xüsusiyyətlərini özündə əks etdirir. Fəlsəfi kateqoriyalar fəlsəfinin zamanca inkişaf səviyyəsinə görə dəyişiir.

Materialist dilaketikada “materiya” ilk kateqoriya hesab olunurdu və onun tərifi də özünəməxsus səciyyəvi xüsusiyyətlərinə görə fərqlənirdi. Materialist fəlsəfədə Təsadüf kateqoriyası idealist fəlsəfədə təkzib olunur və yaxud tamamilə fərqli don geyindirilirdi.

Fəlsəfəyə ilk kateoqriya anlayışını antik dövr yunan filosofu Aristotel gətirmişdir. İnsanın dünyanın dəyişdirilməsinə və dərk edilməsinə istiqamətlənmiş fəaliyyəti boyu təbii olaraq kateqoriyalar da dəyişir və formalaşır. Onların sayı çoxalır, məzmunu genişlənir. Fəlsəfədə əsas hesab olunan kateqoriyalar aşağıdakılardır:

Məkan
Zaman
Səbəb
Hərəkət
Kəmiyyət və keyfiyyət
Oxşarlıq və əkslik, ziddiyyət
Təkcə, xüsusi və ən ümumi
Mahiyyət və hadisə
Zərurət
Təsadüf
İmkan və gerçəklik
Məzmun və forma
Həqiqət



Fəlsəfə tarixi:
Əsas məqalə: Fəlsəfə tarixi
Fəlsəfə tarixi antik dövrdən bu günə qədər fəlsəfənin inkişaf yolunu, strategiyasını, filosofların fəlsəfi nəzəriyyələrini, sistemlərini, baxışlarını öyrənir. Fəlsəfə tarixinin subyekti fəlsəfə tarixçisidir. Fəlsəfə tarixi tarixi inkişaf müddətində müəyyən mərhələlərdən keçmiş, çoxsaylı müstəqil düşüncələr, ideyalar, nəzəriyyələrlə zənginləşmişdir. Fəlsəfə tarixçisi tarixşünaslıq elminin də məsələyə yanaşma üslub və metodlarından, kriteriyalarından çıxış edərək Fəlsəfə tarixini öyrənir.

Antik dövrdən bu yana Fəlsəfə tarixi fəlsəfəni dövrlərə və yerlərə bölərək mərhələli şəkildə tədqiq edir. İlk fəlsəfi fikirlərin yaranıb inkişaf etdiyi qədim Şərq dünyası olmuşdur. Bu baxımdan fəlsəfə tarixçisi Şərq düşüncələrinə dövr və məkan prizmalarından yanaşaraq mövzunu Qədim Şərq fəlsəfəsi adı altında tədqiq edir.

Lakin fəlsəfənin beşiyi hesab olunan Şərq dünyası ilə bərabər fəlsəfi düşüncələrin sistemləşdirilməsində və zənginləşdirilməsində əhəməiyyətli yerə və rola malik Antik fəlsəfənin (Qədim yunan - roma fəlsəfəsi)də adını çəkmək mümkündür. Qədim dövrdən etibarən fəlsəfə müəyyən dövrlərə və bölgələrə ayrılaraq araşdırılmış, tədqiq olunmuşdur.

Qədim dünya fəlsəfəsi
Qədim Şərq fəlsəfəsi
Yunan-roma fəlsəfəsi (Antik fəlsəfə)
Orta Əsrlər fəlsəfəsi
Avropa fəlsəfəsi
Şərq fəlsəfəsi
Yeni dövr fəlsəfəsi
Şərq fəlsəfi düşüncə tərzi
Qərb fəlsəfi düşüncə təzi
Yeni dünya (Amerika) fəlsəfi düşüncə tərzi
Müasir fəlsəfə


Fəlsəfənin əsas istiqamətləri:
Mifologiya
Ontologiya
Qneseologiya (idrak nəzəriyyəsi)
Epistemologiya
Məntiq
Etika
Estetika
Siyasət fəlsəfəsi
Din fəlsəfəsi
Dil fəlsəfəsi
Hüquq fəlsəfəsi
Tarix fəlsəfəsi
İnsan fəlsəfəsi
Elm fəlsəfəsi



Fəlsəfi nəzəriyyələr:
İdealizm, materializm, modernizm, peripatetizm, praqmatizm, pozitivizm, ekzistensializm, rasionalizm, irasionalizm, skeptisizm
Fəlsəfənin beş bölməsi var:

Ontologiya - varlıq haqqında təlim
Qnosiologiya - idrak haqqında təlim
Sosiologiya - cəmiyyət haqqında təlim
Praksiologiya - insanın əməli haqqında təlim
Aksiologiya - insanın gerçəklikdəki predmet və hadisələri qiymətləndirməsi haqqında təlim.

Fəlsəfənin iki əsas metodu var:

Dialektika
Metafizika

SON

Oxuyun çox maraqlı məqalədir.


Geri dön

qirilmis qelb

  • 2 oktyabr 2014 11:43
  • Məqalə: 65
  • Şərh: 2760
  • Bal:
twkler6 ellerivize sagliq

--------------------
I LoVe yOu wiTh aLL mY hEaRt

-Kralica-

  • 1 oktyabr 2014 18:42
  • Məqalə: 696
  • Şərh: 8590
  • Bal:
{awards}
Tewekkur edirem

--------------------




^^FiDaNKa^^

  • 12 sentyabr 2014 11:16
  • Məqalə: 48
  • Şərh: 5783
  • Bal:
{awards}
werhleriniz ucun cox sag olun o tewekkur yazan elleriniz her zaman var olsun AMIN

Payız qoxulu

  • 10 sentyabr 2014 20:05
  • Məqalə: 485
  • Şərh: 6415
  • Bal:
{awards}
Tewekkur edirem

--------------------

Awk bir hayal

  • 10 sentyabr 2014 19:49
  • Məqalə: 137
  • Şərh: 2757
  • Bal:
{awards}
Təşəkkürlər

Prosta FaN

  • 10 sentyabr 2014 17:08
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 1207
  • Bal:
{awards}
maraglıdı ana səhifə şəkli də superdi

--------------------
SəN "BaKı" Ol MəNDə SəNDəN AyRıLMaYaN "KüLəK"

Fatmanur

  • 10 sentyabr 2014 16:04
  • Məqalə: 30
  • Şərh: 780
  • Bal:
{awards}
Təşəkkürlər

--------------------

awka-patnowka

  • 10 sentyabr 2014 12:26
  • Məqalə: 6
  • Şərh: 389
  • Bal:
{awards}
maragli idi tewekkurrrr

--------------------
heyatima anlam qatiram...... ♥ ████████_________| %50 Loading...

Tek ve Son

  • 10 sentyabr 2014 11:03
  • Məqalə: 5
  • Şərh: 516
  • Bal:
{awards}
Teshekkurler.

★★ Pessimistka ★★

  • 10 sentyabr 2014 09:20
  • Məqalə: 125
  • Şərh: 1140
  • Bal:
{awards}
tewekkurler maraqli idi

qirilmis qelb

  • 10 sentyabr 2014 00:46
  • Məqalə: 65
  • Şərh: 2760
  • Bal:
{awards}
Ellerinize sagliq

--------------------
I LoVe yOu wiTh aLL mY hEaRt

_leka_the_one_

  • 10 sentyabr 2014 00:28
  • Məqalə: 65
  • Şərh: 1468
  • Bal:
{awards}
Təşəkkürlər..

คşк łคfтคɴ คɴłคмคz ❤

  • 10 sentyabr 2014 00:08
  • Məqalə: 683
  • Şərh: 18670
  • Bal:
{awards}
Tesekkur canim menimm))

--------------------
Həyatı elə yaşa ki, həyat səni qısqansın.. winked

yumor

  • 9 sentyabr 2014 23:58
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 589
  • Bal:
{awards}
maragli idi tewekkurrrr

^^FiDaNKa^^

  • 9 sentyabr 2014 21:47
  • Məqalə: 48
  • Şərh: 5783
  • Bal:
{awards}
werhlerinize gore mende tewekkur edirem..maraqli oldugunu bilirem

AySenKa

  • 9 sentyabr 2014 21:30
  • Məqalə: 27
  • Şərh: 2127
  • Bal:
{awards}
Təşəkkürlər

ヅ Bad Girl ヅ

  • 9 sentyabr 2014 21:16
  • Məqalə: 789
  • Şərh: 20232
  • Bal:
{awards}
Təşəkkürlər

--------------------

✰ღMouRnfuL GirLღ✰

  • 9 sentyabr 2014 21:10
  • Məqalə: 129
  • Şərh: 5052
  • Bal:
{awards}
°•..•°ღ.Təşəkkürlər maraxlidir.°•..•°

--------------------

2-ci kurs telebesi
İnformasiya
Məqalələrə dərc olunan gündən etibarən 30 gün ərzində şərh yazmaq mümkündür.
 

Online

İstifadəçilər: 5
Qonaqlar: 43
Cəmi: 59

 

Top 10 Müəllif

NIGAR
Xəbərləri: 40
Cəmi: 628
 
MiSS HaPPy)
Xəbərləri: 38
Cəmi: 69
 
Cəռռəҭ ♥ Ҩօჯυʅυო
Xəbərləri: 34
Cəmi: 48
 
Arzu_zadeh
Xəbərləri: 31
Cəmi: 167
 
♔Hе важно∞
Xəbərləri: 26
Cəmi: 141
 
Pəri
Xəbərləri: 12
Cəmi: 238
 
melek432
Xəbərləri: 10
Cəmi: 10
 
คşк łคfтคɴ คɴłคмคz ❤
Xəbərləri: 8
Cəmi: 683
 
Sol Meleyim
Xəbərləri: 7
Cəmi: 30
 
nevroz
Xəbərləri: 6
Cəmi: 181
 
 
{slinks}