Müxtəlif vaxtların 5 itirilmiş texnologiyası

 
Müxtəlif vaxtların 5 itirilmiş texnologiyası

Roma sementi
Sementin, suyun və doldurucuların qarışığını təşkil edən müasir beton qum və ya çınqıl kimi XVIII əsrin başlanğıcında ixtira edilmişdi və müasir dünyada ən yayılmış tikinti materialıdır. Lakin XVIII-ci yüzillikdə hazırlanmış tərkib, betonun birinci növü deyil. Əslində betonı farslar, misirlilər, asuriyalılar və romalılar istifadə ediblər. Sonuncular inşaat qarışığına söndürülməmiş əhəngi, çınqılı və suyu əlavə edirdilər – məhz bu tərkib Romaya Panteonu, Kolizeyi, akvedukları və termləri verdi.
Antikliyin çox başqa bilikləri kimi bu texnologiya Orta əsrlərin gəlməsiylə itirilmişdi – qəribə deyil ki, bu tarixi dövr həmçinin Tünd əsrlər kimi məşhurdur. Reseptin yox olmasının faktını izah edən məşhur versiyaya əsasən o ticarət sirri kimiydi və ona həsr olunmuş bəzi insanların ölümüylə bu sement unudulmuşdu.
Diqqətəlayiqdir ki, Roma sementini müasirdən ayıran komponentlər indiyə qədər naməlum qalır. Roma sementinin tətbiqiylə qaldırılmış quruluşlar təbii hadisələrin təsirinə baxmayaraq minilliklərlə qalır – bizim zamanda istifadə edilən sementin belə möhkəmliyi yoxdur. Bəzi tarixçilər hesab edirlər ki, romalılar inşaat qarışığına süd və qan əlavə edirdilər – güman edilir ki, bu proses nəticəsində formalaşdırılmış sement tərkibə dağılmadan genişlənməyə və temperatur dəyişikliklərinin təsiri altında sıxılmağa icazə verirdi. Lakin sementin möhkəmliyi başqa maddələrlə əldə edilirdi amma heç kim dəqiq deyə bilmir məhz hansılar.

Dəməşq poladı
Dəməşq poladı metalın hədsiz möhkəm tipidir və Yaxın şərqdə bizim eramızın təxminən 1100-1700 ilində geniş istifadə olunurdu. Əsasən poladın bu növü ondan hazırlanan qılıncların və bıçaqların sayəsində məşhur oldu. Dəməşq poladından döyülmüş tiyələr möhkəmliyi və itiliyi ilə məşhur olurdu: hesab edilirdi ki, Dəməşqdən olan qılınc daşları və başqa metalları həmçinin daha zəif ərintilərdən edilmiş yaraq-əsləhələr və silahı asan doğraya bilir.
Dəməşq poladı Hindistandan və Şri-lankadan naxışlı pələng poladı ilə assosiasiya edilir. Belə poladdan tiyələrin yüksək möhkəmliyi istehsalat prosesiylə izah olunurdu. Prossesin gedişatında sərt sementiti bir qədər daha çox yumşaq dəmirlə qarışdırırdılar buna görə də məmulatlar eyni zamanda möhkəm və elastik alınırdı.

Dəməşq poladının döyməsi texnologiyası təxminən 1750-ci ildə itirilmişdi. Texnologiyanın itirilməsinin dəqiq səbəbləri naməlumdur amma bu səbəbləri izah edən bir neçə versiya mövcuddur. Ən məşhur nəzəriyyə ondan ibarətdir ki, Dəməşq poladının istehsalı üçün lazım olan filiz tükənməyə başladı və silah ustaları tiyələrin alternativ istehsalat texnikalarına keçməyə məcbur idilər.
Başqa versiyaya əsasən dəmirçilərin özləri texnologiyanı bilmirdilər – onlar sadəcə çoxlu tiyə döyürdülər və möhkəmliyini yoxlayırdılar. Güman edilir ki, təsadüfi vəziyyətə görə onlardan bəziləri Dəməşq üçün tipik xüsusiyyətləri əldə edirdi. Hər halda, hətta texnologiyanın inkişafının indiki mərhələsində Dəməşq poladının eynilə yaradılması prosesini bərpa etmək mümkün deyil. Baxmayaraq ki, belə naxışla ülgüclər mövcuddur və bizim günlərdə müasir ustalar Dəməşq poladının möhkəmliyinə nail olmaq gücündə deyil.

Antikiters mexanizmi
Ən sirli arxeoloji tapıntılardan biri Antikiters mexanizmi, XX əsrin başlanğıcında Antikiteranın yunan adası yaxınlığında batmış qədim gəmidə dalğıclar tərəfindən tapılmışdı. Gəmi qəzasının izlərini öyrənib alimlər nəticəyə gəldilər ki, gəmi bizim eradan əvvəl I və ya II yüzilliyə aid olur. Bu halda tapılmış mexanizm öz strukturuna görə hədsiz mürəkkəb idi: o 30-dan çox dişli təkərdən, lingdən və başqa komponentdən ibarət idi.

Bundan başqa onda diferensial ötürülmə tətbiq edilirdi və bu ötürülmə daha əvvəl güman edilirdi ki, XVI əsrdən tez ixtira edilmişdi. Görünür qurğu Günəşin, Ayın və başqa göy cisimlərinin vəziyyətinin ölçüsü üçün nəzərdə tutulurdu. Bu mexanizmi təsvir edərək bir mütəxəssislər onu mexaniki saatın ilkin forması adlandırırlar digərləri onu birinci məşhur analoq hesablayıcı maşını hesab edirlər.
Mexanizmin komponentlərinin yerinə yetirdiyi dəqiqlik göstərir ki, bu uyğunlaşma öz tərzində tək deyildi. Digər tərəfdən quruluşu tapıntını xatırladan mexanizmlər haqqında tarixi yazılar XIV əsrə aid olunursa deməli texnologiya 1400 il boyunca itirilmiş idi.

Yunan atəşi
Yunan atəşi - hərbi hədəflərdə Bizans imperiyası və başqa dövlətlərə tətbiq edilmiş alışqan qarışıqdır həmçinin bu ən məşhur itirilmiş texnologiyalardan biridir. Napalmın ilkin forması kimi olaraq yunan atəşi hətta suda yanmağa davam edirdi. Bu silahın tətbiqinin ən məşhur hadisəsi XI əsrdə baş verirdi. Bu zaman Bizans ərəblərə qarşı atəşdən istifadə etdi və onları qaçışa sürüklədi.Əvvəlcə müasir Molotov kokteylinə oxşar yunan atəşi kiçik damarlara doldururdular və odu rəqibə atır həmçinin onu yandırırdılar. Sonra sifonla mis borularından ibarət olan quraşdırmalar ixtira edilmişdi – bu hərbi maşınlar düşmən gəmilərini yandırmaq üçün istifadə olunurdu.

Əlbəttə bizim vaxtımızın silahlı qüvvələri yanar qarışıqlardan istifadə edir bununlada demək olmaz ki, texnologiya tamamilə naməlum qalır. Digər tərəfdən napalm yalnız XX əsrin 40-cı illərində hazırlanmışdı və yunan atəşinin orijinal tərkibi Bizans imperiyasının tənəzzülündən sonra itirilmişdi – beləliklə təsirli texnologiya yenə də bir neçə yüzillik boyunca itirilmiş qalırdı. İndiyə qədər maddə tərkibinin necə itirilmiş olmasını demək çətindir. Bundan başqa alimlər bilmirlər ki, qarışığın hazırlanması üçün nə istifadə oluna bilərdi.
Ən erkən versiyaya əsasən yunan atəşi şoranın böyük dozasını özünə daxil edə bilirdi və məhz bu xüsusiyyəti sayəsində yunan atəşi yanırdı. Lakin bu versiya tezliklə rədd edilmişdi axı şor suda yanmır. Əgər daha yeni nəzəriyyəyə inansaq onda yanar maddə neft məhsullarından və ya xam neftdən qarışıq idi həmçinin kalium şorası və mümkündür ki, kükürd.

"Apollon" və "Cemini" proqramlarının texnologiyaları
Məlum olur ki, bütün itirilmiş texnologiyalar qədim zamanlarda yaranmayıb – hətta yaxınlar zamanlarda elmin və texnikanın nailiyyəti müasirlər üçün anlaşılmaz qala bilərlər. XX əsrin 50-ci, 60-cı və 70-ci illərində "Cemini" və "Apollon" kosmik proqramları kosmik uçuşlar sahəsində bəşəriyyətin ən gözə çarpan nailiyyətlərinə gətirib çıxardı. Xüsusi halda NASA-nın ən böyük müvəffəqiyyətindən söhbət gedir məhz "Apollon-11" proqramı və insanın Aya getməsi. Öz növbəsində "Cemini" proqramı 1965-66-cı illərdə alimlərə kosmosa uçuşların mexaniki haqqında qiymətli bilikləri verdi.Əlbəttə "Cemini" və "Apollon" proqramlarının nailiyyətini itirilmiş hesab etmək olmaz axı alimlərin öhdəsində hələ raket-daşıyıcılar "Saturn-5" həmçinin başqa kosmik aparatların fraqmentləri var. Digər tərəfdən mexanizmlərlə malik olma hələ texnologiyanın biliklərinə sahib olmaq demək deyil. Məsələ ondadır ki "kosmik qovmanın" yüksək templəri nəticəsində sənədləşmə NASA-ın müasir işçilərinin istəyi kimi yaxşı aparılmadı. Üstəlik o fakt vəziyyəti ağırlaşdırır ki, proqramların hazırlığı üçün gəmilərin və avadanlığın ayrı komponentləri üzərində işləmiş şəxsi podratçıları işə götürdülər.
Proqramlar sona çatdırılandan sonra şəxsi mühəndislər özüylə öz cizgilərini və sxemləri götürüb getdilər. Nəticədə indi NASA Aya yeni uçuşu planlaşdıran zaman lazımlı informasiyanın böyük həcmləri əlçatmaz qalır və ya tamamilə xaotik vəziyyətdədir.


Geri dön

Shokoladka

  • 25 fevral 2012 18:45
  • Məqalə: 30
  • Şərh: 8441
  • Bal:
Maraqli idi tsk...

--------------------


kis masali

  • 22 fevral 2012 22:33
  • Məqalə: 9
  • Şərh: 1291
  • Bal:
{awards}
maraqlidir

--------------------
<3

enigmatic_girl

  • 22 fevral 2012 21:51
  • Məqalə: 2097
  • Şərh: 12943
  • Bal:
{awards}
hmmm maraqlidir.... belay

--------------------

Fatime_19

  • 22 fevral 2012 21:40
  • Məqalə: 1
  • Şərh: 521
  • Bal:
{awards}
tesekkurler

--------------------
HEDEFI OLMAYAN GEMIYE,HEC BIR RUZGAR YARDIM EDEMEZ!
İnformasiya
Məqalələrə dərc olunan gündən etibarən 30 gün ərzində şərh yazmaq mümkündür.
 

Online

İstifadəçilər: 0



Qonaqlar: 19
Cəmi: 34

 

Top 10 Müəllif

♦ ֆɛყмʊʀ ֆoռмɛZ ♦
Xəbərləri: 1
Cəmi: 1135
 
 
{slinks}