Nizami Gəncəvi

 
Nizami Gəncəvi

İlyas Yusif oğlu Nizami Gencevi (1141, Gence -1209, Gence) -Azerbaycan şairi ve mütefekkiri. Senetkar ailesinde doğulmuş, Gence medreselerinde tehsil almış, şexsi mütaile sayesinde orta esr elmlerini mükemmel öyrenmiş, xüsusen Yaxın Şerq xalqlarının şifahi ve yazılı edebiyyatına yaxından beled olmuşdur. Türk dilinden başqa ereb ve fars dillerini de incelikle bilen şairin yunan dili ile de tanış olduğu, hemçinin qedim yunan tarix ve felsefesini, astranomiya, tibb ve hendese elmlerini yaxşı menimsediyi eserlerinden aydın olur.Ömrü boyu Gencede yaşamış, saray şairi olmaqdan qetiyyetle imtina etmiş,halal zehmeti ile dolanmışdır. Teqriben 1169/70-ci ilde Derbend hökmdarı Seyfeddin Müzefferin keniz kimi hediyye gönderdiyi qıpçaq qızı Afaq (Appaq) ile evlenmiş, 1174-cü ilde oğlu Mehemmed anadan olmuşdur.
Nizami Gencevi yaradıcılığa lirik şerlerle başlamışdır. Eserlerinden melum olur ki, şair böyük divan yaratmış, qezel ve qesideler müellifi kimi şöhretlenmişdir. Lakin Şerq tezkireçilerinin 20 min beyt hecminde olduğunu qeyd etdikleri bu divandakı şerlerin çox az hissesi dövrümüzedek gelib çatmışdır. Nizami Gencevi bütün yaradıcılığı boyu lirik şerler yazmış, sonralar poemalarında ireli sürdüyü mütereqqi ictimai-felsefi fikirlerini ilk defe hemin şerlerinde ifade etmişdir.
Nizami Gencevi lirikası yüksek senetkarlığı, mehebbete dünyevi münasibeti, insan taleyi haqqında humanist düşünceleri ile seçilir.
Lakin Nizami Gencevi dünya edebiyyatı tarixine mesnevi formasında yazdığı 5 poemadan ibaret "Xemse" ("Beşlik") müellifi kimi daxil olmuşdur. 1177-ci ilde bitirdiyi "Mexzenül-esrar" ("Şirler xezinesi") adlı ilk poeması şaire böyük şöhret qazandırmışdır. III Toğrul un sifarişi ile qeleme aldığı «Xosrov ve Şirin» poemasını 1180 ilde bitirmiş ve Mehemmed Cahan Pehlevana göndermişdir. Cahan Pehlevanın ölümünden sonra taxta çıxan Qızıl Arslan Gencenin yaxınlığında öz çadırında şairle görüşmüş ve onun nesihetlerini dinlemiş, şaire Hemdünyan adlı bir kend bağışlamışdır. 1188 ilde Şirvan hökumdarı I Axsitan şaire «Leyli ve Mecnun» mövzusunda bir eser yazmağı sifariş etmişdir. Nizami Gencevi bundan boyun qaçırmaq istemişdise de oğlunun tekidi ile teklifi qebul edib az müddetde «leyli ve Mecnun» poemasını (Şerqde ilk defe) yaratmışdır. 1196 ilde Elaeddin Körpe Arslanın adına «Yeddi gözel» eserini, nehayet, ömrünün sonlarına yaxın bütün edebi-estetik, ictimai-felsefi görüşlerini yekunlaşdırdığı «İsgendername» (teqr. 1203) poemasını qeleme almışdır.
Nizami Gencevinin ilkin Şerq Renessansının zirvesi olan yaradıcılığında dövrünün en hümanist, ümümbeşeri ictimai-siyasi, sosial ve menevi-exlaqi idealları parlaq bedii eksini tapmışdır.
Nizami Gencevi üçün şexsiyyetin en yüksek meyarı insanlıq idi. İrqi, milli ve dini ayrı-seçkiliyi qetiyyetle redd eden bu şairin qehremanları içerisinde türk, fars,ereb,çinli, hindli, zenci, yunan, gürcü ve s. xalqların nümayendelerine rast gelirik. Hümanist şair müxtelif dinlere mensub o an bu qehremanların heç birisinin milliyetine, dini görüşlerine qarşı çıxmır. Onun qehremanları edalet, xalq xöşbextliyi, yüksek meqsedler uğrunda mübarize aparırlar. İnsan şexsiyyetine , insan emeyine ehtiram şairin yaradıcılığının baş mövzularındandır.
Nizami Gencevi hem de vetenperver idi. O, tesvir etdiyi bütün hadiseleri Azerbaycanla elaqelendirmeye, vetenin keçmiş günlerini terennüm etmeye çalışmışdır. Nizami Gencevi yaradıcılığında Veten mehebbeti doğma xalq yolunda qehremanlıq ideyası ile birleşir.
Nizami Gencevinin yaradıcılığı hümanizm, yüksek senetkarlığı ile Zaqafqaziya, Yaxın Şerq xalqları (fars, tacik, hind, efqan, kürd, türkmen, özbek, qazax, qırğız ve s.) edebiyyatlarının inkişafına güclü tesir göstermiş, dünya medeniyyeti xezinesine daxil olmuşdur.
Nizami Gencevi-nin eserleri dünyanın bir çox xalqlarının diline tercüme olunmuşdur. Eserlerinin nadir elyazma nüsxeleri bir çox xarici ölke şeherlerinin (Moskva, Sankt-Peterburq, Bakı, Daşkend,Tebriz, Tehran, Qahire, İstanbul, Dehli, London, Paris ve s.) mehşur kitabxana, muzey ve elyazmaları fondlarında qiymetli inciler kimi qorunub saxlanılır.
Nizami Gencevinin Gencede defn olunduğu yerde möhteşem meqberesi tikilmişdir.


Geri dön

barbie_ sue

  • 16 dekabr 2011 21:19
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 1
  • Bal:
Tesekkur edirem.Nizami bizim en boyuk sairimizdir.

Qudi_55

  • 9 dekabr 2011 18:31
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 1
  • Bal:
{awards}
cox yaxsi insadi cox sagolun

ROKU

  • 21 noyabr 2011 15:34
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 1
  • Bal:
{awards}
TESEKKUR EDIREM


Cici-Kiz

  • 18 aprel 2011 23:54
  • Məqalə: 38
  • Şərh: 654
  • Bal:
{awards}
MEN DE FEXR EDİREM Kİ, NİZAMİ GENCEVİNİN YURDU QEDİM GENCEDENEM. DAHİLİYİN OZU HEQİQETİN GOZUDUR NİZAMİ GENCEVİ! MİNNETDARAM XEBERCUN!

[b]BİR AZERBAYCANLİ OLARAQ DAHİ NİZAMİ GENCEVİ HAQQİNDA BİLMEMEYİMİZ GUNAH OLAR[/b]!

--------------------
Şüşə qəlbə gəl sən vurma daş, kəsək,
Qırılsa çətindir onu düzəltmək!

omur

  • 11 aprel 2011 16:55
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 230
  • Bal:
{awards}
bagisla oxumadim ama yazmadan dura bilmirem. oxumusam TQDK-dan

--------------------
wirinler

only-girl

  • 20 dekabr 2010 17:40
  • Məqalə: 1002
  • Şərh: 5000
  • Bal:
{awards}
maraglidi,twk

maraglidi,twk

--------------------

ANJE_95

  • 19 noyabr 2010 21:00
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 1
  • Bal:
{awards}
fellow bunlarin hamisini bilirdim yenede bilmiyenler ucun yazdiqiniza gore thenks

Ulya

  • 2 noyabr 2010 17:54
  • Məqalə: 1911
  • Şərh: 13773
  • Bal:
{awards}
ccooox sagol.

Yusif

  • 2 noyabr 2010 17:53
  • Məqalə: 444
  • Şərh: 3321
  • Bal:
{awards}
saGol TeWEkkuR

MuslimGirl

  • 2 noyabr 2010 17:47
  • Məqalə: 156
  • Şərh: 3022
  • Bal:
{awards}
En cox sevdiyim ve eserlerine yuksek qiymet verdiyim sair. Onun kimi dahi sair gormemisem. Hem Genceden hec bir yere getmesin, hem de her bir elmden xeberi olsun. Tesekkurler gozel movzuya gore

SerSeRi_RuzGaR

  • 2 noyabr 2010 17:39
  • Məqalə: 67
  • Şərh: 654
  • Bal:
{awards}
TeWEkkuR Edirem saGol what

--------------------
<<<$aLunKa>>>
İnformasiya
Məqalələrə dərc olunan gündən etibarən 30 gün ərzində şərh yazmaq mümkündür.
 

Online

İstifadəçilər: 7
Qonaqlar: 69
Cəmi: 98

 

Top 10 Müəllif

NIGAR
Xəbərləri: 39
Cəmi: 581
 
♔Hе важно∞
Xəbərləri: 19
Cəmi: 109
 
MiSS HaPPy)
Xəbərləri: 12
Cəmi: 20
 
Nergiz__Sirinova
Xəbərləri: 12
Cəmi: 421
 
Sol Meleyim
Xəbərləri: 11
Cəmi: 22
 
AyliN BunyaminovA
Xəbərləri: 9
Cəmi: 400
 
ஐ Payiz ஐ
Xəbərləri: 8
Cəmi: 8
 
คşк łคfтคɴ คɴłคмคz ❤
Xəbərləri: 6
Cəmi: 671
 
QERCOQINYA
Xəbərləri: 4
Cəmi: 4
 
Pəri
Xəbərləri: 3
Cəmi: 226
 
 
{slinks}