Məhəmməd Əmin Rəsulzadə

 
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə

Mehemmed Emın Resulzade


Mehemmed Emın Hacı Molla Elekber oğlu Resulzade 31 Ocak 1884 yılında Bakının Novxanı kendinde dindar ailede dünyaya göz açmışdır. İlk tehsilini maarifperver ziyalılarımızdan C.M. Qenizadenin ilk defe esasını qoyduğu ve müdirlik etdiyi 2-ci «Müselmani ve rusi» mektebinde almışdı.

Şiir ve meqaleleri ile o dövrün tanınmış qazet ve jurnallarından «İrşad», «Tereqqi», «Füyuzat» ve b. metbuat orqanlarında feal cıxış edirdi. Genc yaşlarından inqilabi herekata qoşulmuş, Setterxanın rehberliyi ile İran monarxiyasını silkeliyen milli-azadlıq mübarizesine rağbet beslemiş, bu herekatın fedaileri ile görüşmüşdür. O, 1910-cu yılda İran Demokratik partisinin özülünü qoyanlardan biridir. 1911 yılın Ekim ayında Bakıda Tağı Nağı oğlu, Mehemmed Eli Resulzade ve Abbas Kazımzadenin yaratdığı «Türk edemi-merkeziyyet Müsavat» firqesinin tezlikle üzvü olur ve onun liderlerinden birine cevrilir. M.E. Resulzade 1917-ci yılın Ekiminde Müsavatın Bakıda kecirilen 1-ci qurultayında partinin MK-nın sedri secilir. Ondan evvel ise Rusiya Dövlet Dumasının deputatı vesiqesini daşıyırdı. Zaqafkaziya Seymi 26 Mayıs 1918 yılında Gürcüstanın özünü müsteqil elan etmesile parçalandı. Seymin Azerbaycan nümayendeleri mayın 28-de Tiflisde geçirilen iclaslarında Azerbaycan Xalq Cümhuriyyetinin istiqlal beyannamesini elan etmekle yanaşı M.E.Resulzadenin Milli Şuranın sedri secdiler. Onun haqqında «Azerbaycan» qazetesinin 1918-ci yıl tarixli 35-ci nömresinde bele yazılırdı: «Sevgili müherrimiz, istekli natiqimiz, millet yolunda canını nisar eden cemaet xadimimiz Resulzade Mehemmed Emin cenabları 3 gündür şeherimize varid olmuşdur. Azerbaycan imaretinin binasını qoyan, bu uğurda qeyretli heyatını tehlükeye atmış olan Mehemmed Emin efendi biz Azerbaycan türkleri ücün işıqlı bir yıldız rolu oynayaraq istiqlali milli yolunu Nikolay ve Protonov devrinin zülm gecelerinde bele böyük bir xidmet göstermişdir. Hala növcavan iken 1905 inqilabından sonra meydani-siyaset ve ictimaiyye atılaraq o vaxt yenice tesise başlayan milli-siyasi teşkilatımızda mühüm mövqeler tutduqdan sonra irtica devrinin hülulile rus qara güruhunun qezebine giriftar olub İrana kaçmış ve orada dexi müselmanların menafeini canından ezız tutaraq İran inqilabçılarile el-ele vererek bir tarafdan «İrani-nou» qezetesi neşrile milletin fedailer zümresinde Mehemmed Eli şahın yakıcı, yıkıcı keyf maişası müqabilinde mübarize etmişdir... Bakının Rusiyayamı, Azerbaycanamı mexsus olması meselesinde Mehemmed Emin Efendi tarixi, medeni, iqtisadi deliller ile Bakının Azerbaycanın başı ve gözü olduğunu isbata qalxmışdı ve hakkımızda bunca haqsızlıq işlemiş olan dövletlere protesto verdi. 20 yaşından bu günedek 31 yıl müddetinde Türklük, İslamlıq, Hürriyyet ve İstiqlaliyyet uğrunda Mehemmed Emin efendi fövqalede fedekarlıq göstermişdir.» 1920-ci ylın 27 Nissanında akşam saat 11-de Azerbaycan Cümhuriyyeti Meclisi-Mebusanın fövqalede iclasında ses cokluğu ile 7 bendlik qerar esasında hakimiyyet dinc yolla kommunistlere tehvil verildi. Az sonra repressiyalar başlamış yalnız B.İ.Stalinin bu işe müdahilesinden sonra azad edilmişdir. Bir müddet Moskovada işlesede 1922-ci yıldan Mehemmed Emin beyin taleyinin mühaciret dövrü başlayır. Türkiyede ve Almaniyada yaşadığı yıllarda «Asrımıziın Seyavuşu», «İstiqlal mefkuresi ve genclik», «Cağdaş Azerbaycan edebiyyatı», «Cağdaş Azerbaycan tarixi» ve s. Eserlerin müellifidir. Azerbaycan halkının vetenperver oğlu körkemli siyasi xadimi Mehemmed Emin Resulzade 1955-ci yıl Martın 6-da Ankarada şeker hastalığının uzun müddetli ezabları icerisinde üc defe «Azerbaycan!...» - deyerek gözlerini ebedi yummuşdur.

Fəaliyyəti

* 1902-ci yılda "Müsəlman Gənclik Təşkilatı"nı kurdu
* 1903-cü yılda ilk makalesi "Şərqi-Rus" qəzetində yayınlandı. Elə həmin il rehberi olduğu Azərbaycanlı Genç İnkılapçılar Komitəsini kurdu.
* 1906-cı yılda "Təkamül" proqramını yazdı
* 1907-ci yılın sonlarında siyasi faaliyetlerinden dolayı sürgün
* 1908-ci yılda İranda çalışıp (1908 - 1911), Səttarxan hərəkatına iştirak etmiştir
* 1910-cu yılda İran Demokrat Partiyasını kurdu
* 1911-ci yılda Rusiya sefirliğinin talebi ilə İrandan kovuldu.
* 1911-1913-cü yıllarda İstanbul Türk ocağında çalışıp və Ahmet Bey Ağaoğlu, Ali bəy Hüseynzadə, Ziya Göyalp ilə birlikte "Türk yurdu" dergisinde makaleler yayınladı.
* 1913-cü yılda Romanovlar sülaləsinin 300 illiyi ilə bağlı verilen ümumi aftan sonra Bakıya gidip ve siyasi faaliyetlerle meşgul oldu.
* 1917-ci yılda Musavat Partiyasının başkanı oldu.
* 1918-ci yıl, mayıs ayının 28-inde Azerbaycan İstiklal Beyannaməsi elan olunandan sonra Azərbaycan Milli Şurasının başkanı seçildi. ADR-i (Azərbaycan Demokratik Cumhuriyeti- Müslüman Devletlerde ilk demokratik dövləti) kurdu
* 1919-cu yılda Bakı Devlet Universitesini kurdu və burada Osmanlı edəbiyyatı Tarihinden ders verdi.
* 1920-ci yıl 27 nisan işgalından sonra sürgün edilip, Moskvaya gidip, bir müddət orada yaşadı, az sonra Müsavat Partiyasının yardımı ile Leninqrada giderek, oradan Finlandiyaya daha sonra Türkiyə ərazisinə kaçtı
* 1922-ci yıldan başla***** mühacir həyatı yaşadı. Mühtelif illərdə Türkiyede, Polşada, Almaniyada, Rumıniyada Azərbaycanın İstiklalı uğrunda mücadelesini davam ettirdi
* 1923-cü yılda İstanbula qayıdıb.
* 1937-ci ildə Sovet rejimi oğlu Resulu öldürüp, ailəsini Kazaxıstana sürgün edib.
* 1938-ci yılında Polanya (1938-1940);
* 1940-cı yılda Romanya olub (1940-1943)
* 1947-ci yılda Ankaraya döndü.
* 1952-ci yılda Ankarada "Azərbaycan" dərgisini çıkardı
* 1955-ci yılının mart ayının 6-da Ankarada vefat etti və Ankara Asri Kabristanlığında defn edildi.


Geri dön

nilayka

  • 5 may 2011 07:03
  • Məqalə: 206
  • Şərh: 7698
  • Bal:
coox sagol bele deyerli xebere gore.Azerbaycanin en boyuk sexsiyyeti

--------------------

Ulya

  • 10 noyabr 2010 21:22
  • Məqalə: 1911
  • Şərh: 13813
  • Bal:
{awards}
coox sagol bele deyerli xebere gore.Azerbaycanin en boyuk sexsiyyeti

Yusif

  • 10 noyabr 2010 21:19
  • Məqalə: 444
  • Şərh: 3324
  • Bal:
{awards}
tesekkurler Xebere Gore

Baby_Love

  • 10 noyabr 2010 20:03
  • Məqalə: 13
  • Şərh: 405
  • Bal:
{awards}
Sitat: L_SimuS
Azerbaycan tarixinde gelmiw getmiw yegane lider,,,,,,

Razıyam.

L_SimuS

  • 10 noyabr 2010 19:41
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 0
  • Bal:
{awards}
Azerbaycan tarixinde gelmiw getmiw yegane lider,,,,,,

İnformasiya
Məqalələrə dərc olunan gündən etibarən 30 gün ərzində şərh yazmaq mümkündür.
 

Online

İstifadəçilər: 1
Qonaqlar: 13
Cəmi: 28

 

Top 10 Müəllif

Pıtırcık
Xəbərləri: 7
Cəmi: 386
 
Nergiz__Sirinova
Xəbərləri: 6
Cəmi: 332
 
Awk bir hayal
Xəbərləri: 4
Cəmi: 137
 
♦ ֆɛყмʊʀ ֆoռмɛZ ♦
Xəbərləri: 2
Cəmi: 1135
 
anar2012
Xəbərləri: 1
Cəmi: 26
 
TacsizKRalica
Xəbərləri: 1
Cəmi: 2
 
^^KuKuLKa^^
Xəbərləri: 1
Cəmi: 766
 
Mövlud Ağamməd
Xəbərləri: 1
Cəmi: 20
 
Zerif85
Xəbərləri: 1
Cəmi: 25
 
Demi Love
Xəbərləri: 1
Cəmi: 16
 
 
{slinks}