İnsanın nəfsi və onun dərəcələri

 
İnsanın nəfsi və onun dərəcələri

Ərəbcə ruh, cəsəd, insanın bədəni, qan, əzəmət, bir şeyin cövhəri və s. mənalar “nəfs” kəlməsi ilə ifadə edilir. Təsəvvüf anlamında nəfs – daxilində iradi hərəkət, hiss və həyat qüvvəsi olan lətif (zərif) substansiyadır. Quranda “nəfs” sözü müxtəlif mənalarda işlədilir.

Nəfsinə hakim olmaq – arzu və istəklərə, qəzəbə qalib gəlmək, səbr etmək deməkdir.Təsəvvüfdə nəfsin 7 mərtəbəsi var. Haqq yolçusunun nəfsi kamilləşdikcə bu mərtəbələri bir-bir keçir və son mərtəbəyə yetişir.

1. Nəfsi-əmmarə. Ərəb dilindən tərcümədə “əmr edən nəfs” mənasını verir. Kaşaniyə görə, bu nəfs bədəni maddi dünyaya meyl etdirir, ondakı ləzzət və şəhvət istəklərini alovlandırır, qəlbi ülvi olmayan daha aşağı məqamlara doğru cəlb edir. Yusif surəsinin 53-cü ayəsində nəfsin bu mərtəbəsinə işarə edilir: “Mən özümü təmizə çıxarmıram. Rəbbimin rəhm etdiyi kimsə istisna olmaqla, nəfs (insana) pis işlər görməyi əmr edər”. Nəfsi-əmmarə şər yuvası, pis əxlaqın və davranışın mənbəyidir.

2. Nəfsi-ləvvamə. Ərəb dilindən tərcümədə “qınayan nəfs” mənasını verir. Təsəvvüf aləmində qəlbin bir küncündəki nurla işıqlanan, həmin nur sayəsində oyaqlığını qoruyan nəfsə deyilir. Bu mərtəbədə olan nəfs etdiyi pis işləri anlayır. Buna görə özünü qınayır, bu əməlləri təkrar etmək istəmir. Ancaq kifayət qədər kamilləşmədiyinə görə, yenə həmin günahları işlətməkdə davam edər. Bununla yanaşı, nəfsi-ləvvamədə bəzi müsbət irəliləyişlər də görünür.

3. Nəfsi-mülhəmə. Ərəb dilindən tərcümədə “ilhama və kəşfə nail olan nəfs” mənasını ifadə edir. Yaxşını pisdən ayıra bilən iradəyə “nəfsi-mülhəmə” deyirlər. Bu, nəfsin kamilliyə doğru üçüncü dərəcəsidir. Artıq bu nəfs Allahın köməyi ilə öz savab və günahını anlayır; məhz bu səbəbdən Allahdan savayı hər şeydən uzaqlaşır. Ruhlar aləminə yönələn bu nəfs eşq halı içərisində olur, elmi sevir, comərddir, qənaətkar və təvazökardır, zəhmətə və əziyyətə qatlaşır, kainatın sirrinə heyran qalır, camaatı tərk edib Allaha yaxınlaşır, sözü gözəl və hikmətli olur.

4. Nəfsi-mütməinnə. Ərəb dilində “rahatlığa, aramlığa qovuşmuş nəfs” mənasını bildirir. Nəfsin dördüncü mərtəbəsidir. Bu nəfs pis sifətlərdən uzaqlaşıb gözəl əxlaq ilə əxlaqlanmışdır. Kaşaniyə görə, mütməinnə – qəlbin nuru ilə aydınlaşıb pis xasiyyətləri tərk edən nəfsdir. Bu nəfs ibadətləri davam etdirməklə qüdsiyyət aləminə yönəlir. Fəcr surəsinin son ayələrindəki “cənnətə gir” xitabı məhz bu nəfsə ünvanlanıb. Bu mərtəbədə nəfsin üzüntüləri “Ey nəfsi-mütməinnə!” xitabı ilə sona çatmış, qəlb hər şeydən əmin olmuşdur. Allaha doğru gedən bu nəfs sahibinin qəlbi tam və həqiqi bir inanca malikdir. O, şəriətin bəzi sirlərini anlamış, comərdlik, doğruculluq, gülərüzlülük, şirindillilik kimi gözəl sifətlər qazanmışdır, daim təvəkkül, təslim, səbir və rıza halındadır. Onun qəlbi hər an rahatlıq içində şükr və səna edir, qüsurları örtərək xətaları bağışlayir. O, Həzrət Mühəmməd Peyğəmbərin (s) əxlaqını gözəl şəkildə yaşayir və bundan zövq alir, Allahın icazəsi ilə bəzi kəşf və ilhamlara nail olur.

5. Nəfsi-raziyyə. Ərəbcə “razı olan nəfs” mənasını bildirir. Bu, nəfsin kamillik yolundakı beşinci mərtəbəsidir, riza məqamına çatan nəfsdir. Bu mərtəbədəki nəfs öz iradəsindən dönüb Allahın iradəsinə tabe olur. O, heç nədən şikayət etməz. Artıq bəşəri özəlliklərdən qurtularaq, fəna məqamına qovuşmuşdur. Əmr və qadağanlara bütünlüklə tabedir, gözəl əxlaqa malikdir. Ara-sıra Allahın adlarının təcəllasına nail olur. Nəfsi-raziyyə həqqül-yəqin mərtəbəsinə çatmışdır.

6. Nəfsi-mərziyyə. Ərəbcə “başqasının ondan razı qaldığı nəfs” deməkdir. Bu, nəfsin altıncı məqamıdır. Allah bu nəfsdən razıdır. Bu mərtəbəyə çatan nəfs bəşəri istəkləri tərk edərək ilahi xüsusiyyətlər qazanır. Qüsurları bağışlayan, gözəl düşünən, şəfqətli, əliaçıq, insanları yalnız Allah xatirinə sevən, incə düşüncəli, heç kəsdə olmayan gözəl xüsusiyətlərə sahibdir. Bu nəfs Allahın icazə verdiyi miqdarda bəzi qeybi sirlərdən xəbərdar olur. Bunlar Allahın ona ehsanıdır. “Mən onun eşidən qulağı, görən gözü, tutan əli, danışan dili olaram” hədisi-qüdsisində bu nəfs nəzərdə tutulur. Nəfsi-mərziyyə Allahın izni ilə başqa şəxslərə də təsir edə bilər.

7. Nəfsi-kamilə. Ərəbcə “kamilləşmiş nəfs” deməkdir. Təsəvvüf anlamında bütün kamil xüsusiyyətləri özündə cəmləşdirən, kamillik zirvəsinə, irşad səviyyəsinə çatan nəfsə nəfsi-kamilə deyilir. Onu nəfsi-qüdsiyyə, nəfsi-safiyyə, nəfsi-zəkiyyə də adlandırırlar. Bu, nəfsin təkamülünün sonuncu – yeddinci mərtəbəsidir.


Geri dön

frog

  • 3 avqust 2012 17:23
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 3225
  • Bal:
ALLAH RAZI OLSUN,,,

LoVe_LiFe

  • 1 avqust 2012 16:52
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 0
  • Bal:
{awards}
ALLAH RAZI OLSUN

come back

  • 25 iyul 2012 17:07
  • Məqalə: 588
  • Şərh: 11994
  • Bal:
{awards}
tewekkurler maraqli xebeerdir Allah razi olsun.

Shokoladka

  • 25 iyul 2012 12:09
  • Məqalə: 30
  • Şərh: 8441
  • Bal:
{awards}
Allah razi olsun!

--------------------


leyluwka_20

  • 25 iyul 2012 11:34
  • Məqalə: 12
  • Şərh: 5912
  • Bal:
{awards}
ALLAH RAZI OLSUN......

--------------------

stella297

  • 25 iyul 2012 00:57
  • Məqalə: 10
  • Şərh: 175
  • Bal:
{awards}
xebere gore tsk

--------------------
yuzlerce manatliq telefonun olsada 2 qepiklik seni sevirem sozune hesret qalirsan

✰GoLd GirL✰

  • 24 iyul 2012 21:12
  • Məqalə: 534
  • Şərh: 10577
  • Bal:
{awards}
Alah razi olsun!........

...BARSA FANATI....

  • 24 iyul 2012 20:28
  • Məqalə: 605
  • Şərh: 11803
  • Bal:
{awards}
ALLAH razi olsun..

Shokoladnoe_Chudo

  • 24 iyul 2012 20:18
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 21
  • Bal:
{awards}
xebere gore twk

Воровской

  • 24 iyul 2012 20:08
  • Məqalə: 11
  • Şərh: 1884
  • Bal:
{awards}
cox sagol...................................

--------------------
İnsan həyatının bir dövründə aldanır, o biri dövründə aldadır. Başqa sözlə desək, dünyaya quzu kimi gəlir, tülkü kimi gedir.

_Kyonul_

  • 24 iyul 2012 20:07
  • Məqalə: 135
  • Şərh: 3015
  • Bal:
{awards}
Allah bizi oz nefsimizden qorusun.twk meqaleye gore

--------------------

Prank girl

  • 24 iyul 2012 19:40
  • Məqalə: 106
  • Şərh: 10213
  • Bal:
{awards}
serhlerinize gore sag olun

--------------------
Oglanlar dostluq atmasin qebul etmeyecem!!

faithful

  • 24 iyul 2012 19:20
  • Məqalə: 56
  • Şərh: 1046
  • Bal:
{awards}
Allah razi olsunnnn

m.gulshen

  • 24 iyul 2012 19:05
  • Məqalə: 14
  • Şərh: 2185
  • Bal:
{awards}
Allah razi olsun

Miss Lady

  • 24 iyul 2012 18:57
  • Məqalə: 180
  • Şərh: 2255
  • Bal:
{awards}
Allah Razi Olsun smile

my angel__

  • 24 iyul 2012 18:55
  • Məqalə: 291
  • Şərh: 11172
  • Bal:
{awards}
allah razi olsun

--------------------
Помни, что ты - мое все ❤

Melodi_Miray

  • 24 iyul 2012 18:38
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 1484
  • Bal:
{awards}
Allah razi olsun...Xebere gore teshekkurler winked

--------------------
Seni Ureyimin Ele Bir Yerine Yerleshdirdimki Gerceyin Gelse Bele Xeyalinin Yerini Tutmaz...

GoDDeSSS

  • 24 iyul 2012 18:37
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 2280
  • Bal:
{awards}
melumata gore ALLAH razi olsun

--------------------
˙·٠•●●•٠·˙*¨`*:•. Noqtə hər zaman son demək deyil.Bəzən ozundən
sonraki hərfin boyuk olacagini gostərir

I am Happy

  • 24 iyul 2012 18:35
  • Məqalə: 111
  • Şərh: 3153
  • Bal:
{awards}
ALLAH razi olsun maraqli meqale idi.

--------------------

---ANGELA---

  • 24 iyul 2012 18:34
  • Məqalə: 301
  • Şərh: 2760
  • Bal:
{awards}
çox təşəkkürlər....

--------------------
Gülüşün gətirdi cənnəti mənə..

SabriNa B-va

  • 24 iyul 2012 18:33
  • Məqalə: 207
  • Şərh: 3845
  • Bal:
{awards}
ALLAH razi olsunnn

İnformasiya
Məqalələrə dərc olunan gündən etibarən 30 gün ərzində şərh yazmaq mümkündür.
 

Online

İstifadəçilər: 0



Qonaqlar: 9
Cəmi: 26

 

Top 10 Müəllif

Nergiz__Sirinova
Xəbərləri: 2
Cəmi: 327
 
Pıtırcık
Xəbərləri: 2
Cəmi: 385
 
♦ ֆɛყмʊʀ ֆoռмɛZ ♦
Xəbərləri: 2
Cəmi: 1135
 
anar2012
Xəbərləri: 1
Cəmi: 26
 
Awk bir hayal
Xəbərləri: 1
Cəmi: 137
 
Zerif85
Xəbərləri: 1
Cəmi: 25
 
Demi Love
Xəbərləri: 1
Cəmi: 16
 
 
{slinks}