Əxlaq qaydaları

 
Əxlaq qaydaları

“Əxlaq qaydaları” birbaşa “əxlaq” mövzusu içində yer alır. “Əxlaq qaydaları”na bir baxımdan hətta təcrübi əxlaq kimi də yanaşmaq olar. Bu səbəbdən həmin anlayışları bir qədər də araşdırmağa cəhd göstərərək “Əxlaq qaydaları” mövzusunu izah etməyə çalışacağıq.

Əxlaq” ərəb sözü olub “xulq” və ya “xuluq” sözünün cəm formasıdır. “Xulq” isə insanın ruhundakı “huy, xasiyyət, xarakter” dediyimiz xüsusi bir hal olub "təbiət" və "səciyyə" mənalarına da gəlir. Belə xüsusiyyət ya xeyirli bir nəticə verir, ya da xeyirsiz və zərərli bir nəticə verir. Əxlaqın müxtəlif tərifləri arasında ən geniş yayılanı belədir: “Əxlaq - insan nəfsində olan elə bir xüsusiyyətdir ki, hərəkət və davranışlar düşüncə baxımından heç bir məcburiyyət olmadan həmin xüsusiyyət sayəsində üzə çıxır”.

Əxlaqi xüsusiyyətlər əsasən “gözəl” və “çirkin” olmaqla iki hissəyə ayrılır. Belə ki, gözəl xüsusiyyətlərə və bunların gözəl nəticələrinə əxlaq-i hasənə, əxlaq-i hamidə, məhasin-i əxlaq, məkarim-i əxlaq (gözəl xüsusiyyətlər) adı verilir. Çirkin xüsusiyyətlərə və onların nəticələrinə isə əksinə, «əxlaq-i qabiha, əxlaq-i zəmimə, məsavi-i əxlaq, rəzail-i əxlaq» (çirkin xüsusiyyətlər) deyilir. Məsələn, ədəb, təvazökarlıq və kərəm gözəl əxlaqın nəticələridir. Yaramazlıq, təkəbbür və xəsislik isə çirkin əxlaqın nəticələri sayılır. Beləliklə, bütün bu xüsusiyyətlərdən və onların nəticələrindən bəhs edən elmə “əxlaq elmi” deyilir.

Nəvvas ibn Səman (r) Rəsulullahdan (s) “yaxşılıq” və “günah”ın tərifini soruşmuş, Peyğəmbərimiz (s) isə belə cavab vermişdir: “Yaxşılıq gözəl əxlaqdır. Günah da insanı narahat edən və başqasının xəbər tutacağından qorxduğun şeydir” (Müslim, “Birr”, 15, (2553); Tirmizi, “Zühd” 25, (2390)).

Cabirdən (r) gələn başqa bir rəvayətdə isə deyilir ki, Rəsulullah (s) belə buyurmuşdur: “Mənə ən sevimli və qiyamət günü mövqe baxımından ən yaxın olanınız əxlaqı gözəl olanlarınızdır. Mənə sevimli olmayanınız və qiyamət günü də uzaq olanınız boşboğaz, lovğa olanlarınızdır”. İnsanlardan bəziləri: “Ey Allahın Rəsulu! Lovğa insanlar kimlərdir?” deyə soruşdular. Rəsulullah (s.ə.v.): “Onlar təkəbbürlülük edənlərdir!” cavabını verdi (Tirmizi, “Birr”, 77, (2019)).

Əxlaq elmi-nəzəri və əməli olmaqla iki hissəyə ayrılır:

1. Nəzəri əxlaq əxlaqın əsaslarına və qanunlarına aid fikirləri bildirir;

2. Əməli əxlaq əxlaqla bağlı vəzifələrin nə olduğunu bildirir.

Hədislərin birində bildirildiyi kimi, “Allah sizin nə xarici görünüşünüzə, nə də mallarınıza baxır. O, yalnız sizin qəlbinizə və əməllərinizə baxır” (Muslim, “Birr”, 13; İbn Macə, “Zühd”, 9; Əhməd ibn Hənbəl, “Müsnəd”, 2/285, 539).


Geri dön

GuNaY_83

  • 22 noyabr 2012 16:56
  • Məqalə: 282
  • Şərh: 21918
  • Bal:
Deyerli Xebere Gore minnetdaram

--------------------

solnuska

  • 9 noyabr 2012 18:35
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 16070
  • Bal:
{awards}
Hədislərin birində bildirildiyi kimi, “Allah sizin nə xarici görünüşünüzə, nə də mallarınıza baxır. O, yalnız sizin qəlbinizə və əməllərinizə baxır”

--------------------
Getmədən əvvəl düşün;
Çünkü qayıtdığında tapdığınla
Gedərkən qoyduğun əsla eyni olmayacaq!

Prank girl

  • 8 noyabr 2012 17:50
  • Məqalə: 106
  • Şərh: 9884
  • Bal:
{awards}
Sitat: By_KaRaT
Deyerli Xebere Gore minnetdaram

--------------------
Oglanlar dostluq atmasin qebul etmeyecem!!

Kamran.E

  • 7 noyabr 2012 21:12
  • Məqalə: 5
  • Şərh: 991
  • Bal:
{awards}
Deyerli Xebere Gore minnetdaram

--------------------
-İki Üzlü Olub Bir Dünyan üçün Yox , Bir üzlü Olub iki Dünyan üçün Yaşa!

Gül Əliyeva

  • 7 noyabr 2012 19:45
  • Məqalə: 1526
  • Şərh: 12032
  • Bal:
{awards}
alllah razi olsun tesekkurler

ShoKKi_MoKKi

  • 7 noyabr 2012 18:56
  • Məqalə: 801
  • Şərh: 11344
  • Bal:
{awards}
ALLAH Razi Olsun..tskler...

--------------------

solnuska

  • 7 noyabr 2012 18:38
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 16070
  • Bal:
{awards}
Əxlaq elmi-nəzəri və əməli olmaqla iki hissəyə ayrılır:

1. Nəzəri əxlaq əxlaqın əsaslarına və qanunlarına aid fikirləri bildirir;

2. Əməli əxlaq əxlaqla bağlı vəzifələrin nə olduğunu bildirir.

--------------------
Getmədən əvvəl düşün;
Çünkü qayıtdığında tapdığınla
Gedərkən qoyduğun əsla eyni olmayacaq!

Allah_Bendesi

  • 7 noyabr 2012 17:55
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 0
  • Bal:
{awards}
Allah razı olsun

my angel__

  • 7 noyabr 2012 17:13
  • Məqalə: 291
  • Şərh: 10843
  • Bal:
{awards}
tewekkurler melumata gore..ALLAH RAZI OLSUN

--------------------
Səndən sonra içimdə yoxdur qorxu. Çünki səni itirmək idi ən pis qorxulu duyğu.. #17

Music Star

  • 7 noyabr 2012 17:10
  • Məqalə: 107
  • Şərh: 3136
  • Bal:
{awards}
Allah razi olsun.....twkler

--------------------

fatimeyinur

  • 7 noyabr 2012 17:01
  • Məqalə: 0
  • Şərh: 0
  • Bal:
{awards}
Xebere gore cox sag olun...

...BARSA FANATI....

  • 7 noyabr 2012 16:22
  • Məqalə: 605
  • Şərh: 11433
  • Bal:
{awards}
ALLAH razi olsun....

come back

  • 7 noyabr 2012 15:42
  • Məqalə: 588
  • Şərh: 11716
  • Bal:
{awards}
Allah razi olsun.

R.M Fanatı...

  • 7 noyabr 2012 15:31
  • Məqalə: 36
  • Şərh: 3208
  • Bal:
{awards}
ALLAH razi olsun

--------------------

Demi Love

  • 7 noyabr 2012 15:13
  • Məqalə: 16
  • Şərh: 1854
  • Bal:
{awards}
Allah razı olsun...

unfaithful

  • 7 noyabr 2012 14:52
  • Məqalə: 31
  • Şərh: 3486
  • Bal:
{awards}
ALLAH RAZI OLSUN!

--------------------

..::MisS DioR::..

  • 7 noyabr 2012 14:38
  • Məqalə: 147
  • Şərh: 3792
  • Bal:
{awards}
ALLAH RAZI OLSUN

--------------------

aksana1993

  • 7 noyabr 2012 14:34
  • Məqalə: 62
  • Şərh: 2058
  • Bal:
{awards}
ALLAH RAZI OLSUN

--------------------
SEVGIM YALNIZ ALLAHA.....

ღ★Diamond★ღ

  • 7 noyabr 2012 14:09
  • Məqalə: 340
  • Şərh: 8986
  • Bal:
{awards}
Nəzəri əxlaq əxlaqın əsaslarına və qanunlarına aid fikirləri bildirir;

Gözlüklü

  • 7 noyabr 2012 14:06
  • Məqalə: 216
  • Şərh: 9220
  • Bal:
{awards}
Allah razi olsun

GuNaY_83

  • 7 noyabr 2012 14:02
  • Məqalə: 282
  • Şərh: 21918
  • Bal:
{awards}
Əxlaq elmi-nəzəri və əməli olmaqla iki hissəyə ayrılır:

1. Nəzəri əxlaq əxlaqın əsaslarına və qanunlarına aid fikirləri bildirir;

2. Əməli əxlaq əxlaqla bağlı vəzifələrin nə olduğunu bildirir.

--------------------
İnformasiya
Məqalələrə dərc olunan gündən etibarən 30 gün ərzində şərh yazmaq mümkündür.
 

Online

İstifadəçilər: 2
Qonaqlar: 38
Cəmi: 58

 

Top 10 Müəllif

The Shield
Xəbərləri: 62
Cəmi: 158
 
ραყιȥ
Xəbərləri: 59
Cəmi: 139
 
NIGAR
Xəbərləri: 50
Cəmi: 794
 
lamiye_2001
Xəbərləri: 36
Cəmi: 36
 
♔Hе важно∞
Xəbərləri: 33
Cəmi: 246
 
Nergiz__Sirinova
Xəbərləri: 27
Cəmi: 508
 
AyliN BunyaminovA
Xəbərləri: 24
Cəmi: 471
 
..::Kitty::..
Xəbərləri: 9
Cəmi: 9
 
Sol Meleyim
Xəbərləri: 4
Cəmi: 57
 
Emrah_babayevv
Xəbərləri: 2
Cəmi: 2
 
 
{slinks}